Szlak rowerowy: Świątkowa Wielka - Świerzowa Ruska - Bartne

znak szlaku rowerowego


Szlak zielony: Świątkowa Wielka - Świerzowa Ruska (dolina Świerzówki) - polana Majdan - Przełęcz Majdan - Bartne (cerkiew prawosławna)


drogowskazy rowerowe świerzowa ruska

Jest to szlak wyznakowany w 2015 roku przez Magurski Park Narodowy, który po latach zakazów, dopuścił dla turystów dolinę nieistniejącej wsi Świerzowa Ruska. Wyżej napisałem, że to szlak ze Świątkowej do Bartnego, bo takie chodziły słuchy, że miał być tak wyznakowany, na co wskazują nawet znaki szlaku na terenie MPN, wymieniające Bartne na drogowskazach. Tak czy inaczej, w terenie wyznakowano tylko część od Świątkowej Wielkiej - gdzie przebiega już szlak rowerowy koloru czerwonego "Na styku kultur" - przez teren MPN, czyli przez Świerzową Ruską. Więc wyznakowany szlak nie dochodzi nawet na przeł. Majdan, bowiem teren MPN znajduje się poniżej przełęczy, zjeżdżając już do Świerzowej Ruskiej. Na przełęczy też nie ma żadnych znaków, że 300 m dalej jest znakowany szlak rowerowy. Wyznakowana długość szlaku wynosi nieco ponad 5 km, natomiast całość z planowaną częścią do Bartnego - 8 km.

Przebieg szlaku rowerowego pokrywa się z wyznakowanym nowym szlakiem pieszym koloru żółtego, który prowadzi z Bartnego, a który docelowo ma połączyć się z istniejącym już szlakiem żółtym biegnącym do Krempnej. Znaczną część trasy prowadzi także ścieżka przyrodniczo-kulturowa "Świerzowa Ruska" wyznakowana przez MPN, posiadająca 8 przystanków. Aby skorzystać z niej w pełni, nawet przy okazji jazdy rowerem, warto zaopatrzyć się w przewodniczek w siedzibie parku (można skorzystać z wersji online), bowiem w terenie znajdują się tylko numery poszczególnych przystanków, nie licząc ogólnego opisu wsi na początku ścieżki. Wejście i wjazd na teren parku w tzw. sezonie jest płatny. Bilety można kupić poprzez SMS lub w siedzibie MPN w Krempnej.


Świątkowa Wielka - wieś położona nad potokiem Świerzówka, lewym dopływem Wisłoki, otoczona wzgórzami Beskidu Niskiego tj. Mareszką, Uherecem, Kolaninem i Ostryszem. Jako że była to wieś łemkowska, możemy tu zobaczyć dawną greckokatolicką cerkiew pw. św. Michała Archanioła z 1757 roku, po niedawnym remoncie dość kolorową (obecnie użytkowana przez rzymskich katolików). Wewnątrz brak ikonostasu, choć pojedyncze ikony są, ale za to rekompensuje nam to piękna polichromia. Oprócz niej, wiele tu przydrożnych krzyży i kapliczek oraz ciekawych kamiennych nagrobków na cmentarzu przypominających dawnych mieszkańców. Jest tu kilka gospodarstw agroturystycznych, więc i zanocować można.

Jak wspominałem, szlak zaczyna się na skrzyżowaniu dróg w Świątkowej Wielkiej, gdzie odbiega droga do Desznicy. Stąd zmierza lekko w górę w głąb wsi, mija po prawej ciekawą kamienną kapliczkę św. Rodziny z płaskorzeźbami na cokole, dwóch apostołów (św. Piotr i św. Paweł) oraz na przedniej ścianie postać św. Jana Chrzciciela. Po jej minięciu przełamuje grzbiet i obniża się nadal asfaltową drogą. W tej okolicy najprawdopodobniej musiała być wcześniej granica wsi Świątkowej Wielkiej i Świerzowej Ruskiej. Zjeżdżając w dół, po prawej mijamy kolejną kapliczkę, tym razem z postacią św. Mikołaja, a dalej po lewej stawy rybne, gdzie w sezonie możemy zjeść, ugasić pragnienie i odpocząć, a w zimie pojeździć na nartach. Mijając to gospodarstwo, po prawej współczena słupowa kapliczka z 2005 roku na której postumencie napisano: "W dowód szczerej niegasnącej miłości do Ziemi Ojczystej. Rodziny Tawpaszów i Graconiów. Witamy Was". Mijając ją, zmierzamy w głąb doliny Świerzówki, mijamy ostatnie zabudowania, przy których wspomnianyn potok przybliża się do naszej drogi, a tym samym kończy się asfalt. Po prawej mijamy jeszcze ogrodzony siatką teren, na którym możemy spotkać daniele i po chwili jazdy już jesteśmy na granicy Magurskiego Parku Narodowego.

W tym miejscu znajduje się drewniana budowla, na której wiszą tablice informacyjne o Świerzowej Ruskiej, a także o ścieżce przyrodniczo-kulturowej, która tu się zaczyna oraz ogólna mapa MPN na podkładzie mapy Compass. Mijając to miejsce po chwili dojeżdżamy do pierwszego przystanku wspomnianej ścieżki z tablicą informacyjną o nieistniejącej wsi, a nieco wcześniej na drzewie zawieszona jest nazwa wsi wykuta w piaskowcu. Dalej droga jest wysypana drobnymi kamieniami, więc niezbyt dobrze się jedzie po tym, ale kończy się to tuż przed miejscem, gdzie spotykamy pierwsze kapliczki i skręt na lewo do cmentarza i cerkwiska. Aby tam dotrzeć, możemy zostawić rower w specjalnie do tego celu postawionym drewnianym stojaku. Dalej na nogach przez drewniany mostek i schody dochodzimy do miejsca, gdzie niegdyś stała cerkiew pw. św. Jana Chrzciciela, po której zostały zarysy fundamentów oraz cebulasta kopuła, wieńcząca jedną z jej wież. Ponadto w cerkwi prawosławnej w Bartnem, znajduje się tabernakulum ze świerzowskiej cerkwi. Obok cerkwiska mieści się cmentarz, na którym zobaczyć możemy wiele kamiennych nagrobnych krzyży. Cmentarz i cerkwisko to 2 punkt ścieżki.

Z okolic skrętu do cmentarza i cerkwiska szlak prowadzi dalej w głąb doliny, mija po prawej kapliczkę Św. Rodziny, a nieco dalej figurę św. Mikołaja. W tej okolicy stała niegdyś druga cerkiew w Świerzowej Ruskiej, prawosławna czasownia, powstała po tzw. schizmie tylawskiej. Po minięciu 2,3 km szlaku mijamy 3. punkt ścieżki: stary sad, gdzie można zauważyć stare zdziczałe już drzewa owocowe po mieszkających tu niegdyś Łemkach. 300 m dalej szlak po raz pierwszy przekracza potok Świerzówka. Na każdym takim przejeździe przez Świerzówkę są porobione kładki, ale przy normalnym stanie wody spokojnie można przejeżdżać w bród. Po wyjeździe z potoku, po prawej pierwsza dawna piwnica, a nieco dalej ławka, gdzie można odpocząć. Zaraz za nią kolejny przejazd przez wodę. Po niecałych 3 km trasy mijamy po lewej za potokiem trójramienny krzyż, a nasza droga prowadzi dalej wzdłuż jego biegu. Po przekroczeniu 3 km dojeżdamy do 4. punktu ścieżki: sukcesja wtórna. Nieco dalej kolejny obiekt sakralny - figura Matki Bożej z Dzieciątkiem z 1894 roku, na cokole inskrypcja wykuta w piaskowcu. Póżniej mijamy jeden z dwóch najwyższych krzyży w tej dolinie z 1883 roku, wysokości ponad 4 m, przy nim kolejna ławka.

Po 3,6 km dojeżdżamy do punktu nr 5 ścieżki: budownictwo łemkowskie. W tej okolicy spotkać możemy dawne piwnice, a także kolejny krzyż trójramienny z 1902 roku. Następnie kolejne przekraczanie potoku i dojeżdżamy do 6 punktu ścieżki: krzyże i kapliczki, bowiem nieco dalej drugi z tych najwyższych ponad 4-metrowych krzyży, także z 1883 roku. W tej okolicy także możemy odnaleźć piwnice. A szlak mijając krzyż, ponownie przekracza potok, który będziemy mieli teraz po prawej stronie i zmierzamy dalej w górę w głąb doliny. Później kolejne przekraczanie potoku i po 4,1 km szlaku dojeżdżamy do kolejnego punktu ścieżki nr 7: erozja rzeczna, gdzie potok płynie bardzo blisko drogi. 200 m dalej przekraczamy ostatni raz potok będąc w tej dolinie i po chwili jazdy wyjeżdżamy na otwarty teren, gdzie znajduje się śródleśna łąka, na środku której spotykamy ostatni 8 przystanek ścieżki: zbiorowiska nieleśne. MPN zbudował tutaj wiatę, w której można odpocząć lub schronić się w razie złej pogody (4,6 km szlaku). W tym miejscu mieścił się przysiółek Majdan, działała tu potażnia, którą prowadził Polak Władysław Marek, pochowany na cmentarzu w Świerzowej Ruskiej.

Mijając polanę, szlak dalej się wznosi wyraźną drogą wchodzącą w las, mija granicę MPN, gdzie spotykamy ostatnie znaki tego szlaku oraz drewnianą budowlę z mapą parku i podjeżdżamy ostatecznie na przełęcz, gdzie spotykamy duży utwardzony plac. Faktyczna przełęcz Majdan znajduje się nieco na południe od tego miejsca. Tu drogę przecina nam Główny Szlak Beskidzki PTTK prowadzący na tym odcinku z bacówki w Bartnem na grzbiet pasma Magury Wątkowskiej. Spotkać tu także możemy znak ścieżki przyrodniczo-edukacyjnej w postaci niebieskiego kwiatu na białym tle, która prowadzi tu z Bartnego, tą trasą co i my będziemy zjeżdżać do tej wsi. Docelowo miała prowadzić na grzbiet Magury Wątkowskiej do papieskiego krzyża oraz do Świerzowej Ruskiej, ale te ostatnie dwa odcinki nigdy nie zostały wyznakowane. Na przełęczy spotkamy także obelisk z pamiątkową tablicą postawiony w 55 rocznicę powstania Koła łowieckiego "Ryś" z Gorlic.

Z przełęczy Majdan, będziemy teraz jechać utwardzoną szeroką szutrówką, bez znaków szlaku rowerowego, ale zgubić się nie ma gdzie, można kierować się za znakami szlaku pieszego żółtego. Od razu zaczynamy się obniżać, po drodze po prawej stronie spotykamy samotny krzyż stojący na piaskowcowym cokole z datą 1889 i wykutym krzyżem typu wschodniego na ścianie przedniej, natomiast na bocznych krzyże łacińskie. Stąd dalej w dół, przekraczamy mostkiem potok i zmierzamy w kierunku wsi. Po 1,3 km od przełęczy Majdan dojeżdżamy do szlabanu, gdzie po prawej znajduje się miejsce wypoczynku, jest tu miejsce na ogniska, duża wiata i ławki. W tym miejscu szlak skręca na lewo i już łagodniej obniża się, mając po lewej potok. Po chwili zjazdu podjeżdżamy jeszcze ostatni raz na niewielkie wzniesienie i widzimy już pierwsze zabudowania Bartnego. W tej okolicy po prawej spotykamy samotny piaskowcowy cokół bez wieńczącego go niegdyś krzyża i po chwili dojeżdżamy do drogi głównej przez wieś (900 m od miejsca wypoczynku). Skręcamy na nią w prawo i po 300 m zjazdu już jesteśmy pod cerkwią prawosławną, gdzie pewnie w planach szlak ten miał się zaczynać/kończyć.

Bartne - wieś położona nad potokiem Bartnianka, otoczona dookoła wzgórzami Beskidu Niskiego tj. Mareszką od wschodu, pasmem Magury Wątkowskiej od północy i Maguryczem Dużym i Małym od południa. Jest to wieś, w której zamieszkują nadal dawni mieszkańcy, czyli Łemkowie. Możemy tu zobaczyć dawną greckokatolicką cerkiew pw. św. Kosmy i Damiana z 1842 roku, która jest obecnie filią Muzeum Dworu Karwacjanów. Obok cerkwi dawny spichlerz plebański. Nieco wyżej znajduje się cmentarz parafialny, na którym bardzo dużo ciekawych kamiennych nagrobków w postaci krzyży dwu i trójramiennych. Nad cmentarzem i cerkwią greckokatolicką, ok. 250 m od drogi, Hans Mayr ulokował cmentarz z I wojny światowej nr 64, na którym spoczywa 29 Austriaków oraz 57 Rosjan (okręg III Gorlice). W środkowej części wsi znajdziemy drugą cerkiew, ta jest obrządku prawosławnego z 1930 roku, także pw. św. Kosmy i Damiana. Oprócz tego wiele tu przydrożnych krzyży, łemkowskich chyż, jest też cmentarz choleryczny, a na samym koścu wsi, na stokach Mareszki mieści się schronisko (bacówka) PTTK.

tekst i fot. Dariusz Zając

Ostatnia aktualizacja:
08-05-2016 18:02:10

wróć do strony ze szlakami rowerowymi w regionie

stat4u