Szlak Zabytkowych Świątyń - rowerowy

znak szlaku rowerowego


Szlak niebieski: Osiek Jasielski - Czekaj - Samoklęski - Mrukowa - Pielgrzymka - Zawadka Osiecka - Załęże - Świerchowa - Łężyny - Osiek Jasielski


drogowskazy rowerowe osiek jasielski

Szlak zabytkowych świątyń, jest szlakiem w formie pętli, którego początek/koniec zlokalizowano w rynku w Osieku Jasielskim. Na trasie do zwiedzenia jest 5 obiektów sakralnych, są to zarówno kościoły drewniane (Osiek J., Załęże, Łężyny) i murowane (Samoklęski), jak i drewniana cerkiew prawosławna (Pielgrzymka). Wyznakowany staraniem Stowarzyszenia Subregion Magurski w 2007 roku. Prowadzi po terenie dwóch gmin powiatu jasielskiego: Osiek Jasielski i Nowy Żmigród, a geograficznie w przeważającej części po Pogórzu Jasielskim, a częściowo także po Beskidzie Niskim, zahaczając przy okazji o teren dawnej Łemkowszczyzny. Długość szlaku to 25 km, z czego ok. 15,3 km (61 %) trasy to drogi asfaltowe, 4 km (16%) drogi szutrowe, natomiast drogi polne to 5,7 km (23%). 12,9 km trasy to podjazdy (52 % trasy), natomiast 12,1 km (48%) to zjazdy. Najwyższy punkt trasy znajduje się w Mrukowej (ok. 340 m n.p.m.), natomiast najniższy w Załężu w dolinie Wisłoki (ok. 254 m n.p.m.). Szlak jest stosunkowo łatwy, brak jest uciążliwych ostrych podjazdów. Tu zostanie opisana trasa, która prowadzi z Osieka J. w kierunku południowym, czyli najpierw w Beskid Niski do Samoklęsk, Mrukowej i Pielgrzymki.

Z uwagi na to, że infrastruktura szlaku została już częściowo zniszczona i w kluczowych miejscach brak drogowskazów szlaku, warto zaopatrzyć się w mapę np. Powiat Jasielski lub Beskid Niski Wyd. Compass, na której ten szlak jest zaznaczony. Bowiem przejazd szlakiem licząc tylko na jego oznakowanie w terenie jest obecnie niemożliwy.


osiek jasielski zabytkowy kościół drewniwny osiek jasielski zabytkowy kościół drewniany

Szlak zaczyna się na osieckim rynku, gdzie przy południowej pierzei zlokalizowano węzeł szlaków rowerowych, bowiem przebiega tu także drugi szlak rowerowy: "Na styku kultur" koloru czerwonego. Rynek przy którym się znajdujemy, jest po remoncie i prezentuje się dość ładnie. Zanim zaczniemy jazdę, najpierw pasuje zwiedzić pierwszy obiekt tego tematycznego szlaku, a jest nim drewniany kościół pw. Przemienienia Pańskiego, pięknie prezentujący się po ostatnim remoncie. Po drodze do niego mieści się także nowy kościół, w którym znajduje się przeniesiony z ołtarza głównego drewnianego kościoła obraz Matki Bożej Śnieżnej.

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego w Osieku Jasielskim został wzniesiony najprawopodobniej początkiem XV wieku, w wieku XVII rozbudowany, kiedy to dobudowano nawy boczne i wieżę. Jest orientowany, konstrukcji zrębowej w całości pokryty gontem, otoczony kamiennym murkiem z czterema kapliczkami i starodrzewem. Wewnątrz układ bazylikowy (nawa główna i nawy boczne), figuralna polichromia neobarokowa, barokowy ołtarz główny z wizerunkiem klęczącej Marii Magdaleny oraz u góry sceną Ukrzyżowania, barokowe ołtarze boczne, kamienna późnogotycka chrzcielnica z XVI w. Ciekawostką jest, że przy wejściu z kruchty nad wieżą do nawy głównej, między zrębami belek znajdują się ludzkie zęby, obecnie wyeksponowane i zabezpieczone poprzez szybę. Ponadto w czasie prac remontowych, przy ołtarzu św. Tekli odnaleziono wejście do krypty, w której znajdowały się fragmenty dwóch szkieletów.

Stąd szlak zmierza drogą główną w kierunku N. Żmigrodu i jak kończy się rynek (po lewej figura św. Floriana), skręca w prawo w boczną uliczkę, prowadząc dalej asfaltową drogą. Zaraz dalej w lewo i po ok. 100 m skręca ponownie w prawo i zmierza w dół, przekraczając po chwili potok Szczawa, zostawiając po lewej cmentarz parafialny w Osieku. Wyjeżdżając na otwartą przestrzeń pojawiają się widoki na pasmo Magury Wątkowskiej i pasmo Łysej Góry. Na kolejnej krzyżówce skręca w lewo, mija po prawej przydrożny krzyż i wkracza do miejscowości Czekaj. Tu skręca na prawo, by po kolejnych 50 m skręcić w lewo i tą drogą zmierza już pomiędzy domami do drogi główej prowadzącej przez wieś, mijając po drodze kapliczkę (w miejscowości tej jest więcej zabytkowych kapliczek). Dojeżdżając do drogi głównej w okolicach Domu Ludowego i Remizy, skręca na prawo (jadący w przeciwnym kierunku za remizą muszą skręcić w lewo - oznaczeń obecnie brak) i zmierza do drogi łączącej Osiek J. i Samoklęski.

kapliczka czekaj

Na krzyżówce znajduje się dość duża kapliczka z 1890r. oraz ciekawy widok na Beskid Niski. Szlak skręca tu na lewo, w kierunku Samoklęsk i zmierza na południe z widokami na Beskid Niski (pasmo Magury Wątkowskiej i Łysej Góry). Po przejechaniu ok. 700 m, trzeba uważać, bo szlak opuszcza asfaltową drogę, a oznakowania brak. Gdy ta droga skręca łukiem na lewo, szlak wybiera skręt na prawo w polną dróżkę kierując się tym razem na zachód w kierunku widocznej góry Cieklinka. Po ok. 500 m dociera do szytrowej drogi przecinającej tą polną i skręca tu na lewo (oznakowania brak, więc jadący w przeciwną stronę tym bardziej muszą uważać, by skręcić w prawo w tę polną drogę). Po skręcie w lewo szlak zmierza na południe do widocznych już zabudowań Samoklęsk, gdzie przy pierwszych z nich pojawia się asfalt. Stąd jeszcze niecałe 400 m i dojeżdżamy do drogi wojewódzkiej 993, gdzie przecinamy ją na wprost, kierując się do Mrukowej (na krzyżówce karczma, gdzie można zjeść i napić się).

samoklęski zabytkowy kościół samoklęski zabytkowy kościół

Po przecięciu drogi wojewódzkiej szlak kieruje się do Mrukowej, mijając sklep po lewej, następnie szkołę, przydrożną kapliczkę domkową i słupową i dociera w okolice, gdzie po prawej stronie, nieco od drogi znajduje się kolejna świątynia na tym szlaku. Jest to murowany kościół pw. św. Marii Magdaleny z 1854 r., bez wyraźngo stylu architektonicznego. Obok świątyni stoi dzwonnica, oraz mieszczą się 2 cmentarze, gdzie na tym starszym możemy spotkać wiele ciekawych kamiennych nagrobków.

Kościół pw. Marii Magdaleny w Samoklęskach ufundował Piotr Steinkeller w 1854 r., a konsekrowany został przez bp przemyskiego Franciszka Wierzchlejskiego w 1857 r. Jest to budowla murowana, bez wyraźnego stylu architektonicznego (ks. Sarna określił go jako "austryacki"), jednonawowa, bezwieżowa. Zbudowano go na miejscu starszego, drewnianego, który powstał w 1605 r. z fundacji Jerzego Wandelina Mniszecha, co oznajmia nam tablica na zachodniej ścianie wewnątrz kościoła z napisami po łacinie. Na tej samej ścianie znajduje się boczny ołtarz wykuty z piaskowca, w stylu barokowym (S. Tomkowicz), z kolumnami w stylu jońskim, pochodzący z wcześniejszego kościoła (ks. Sarna twierdził, że ma on styl renesansowy). Ołtarz składa się z trzech kondygnacji i zwieńczenia z wizerunkiem św. Jerzego na koniu. Nieco niżej obraz patronki kościoła, św. Magdaleny, po środku obraz św. Jadwigi, a po jego bokach: św. Stanisław i św. Helena, a z drugiej strony św. Florian i św. Katarzyna.

Mijając kościół w Samoklęskach szlak dalej zmierza główną drogą i gdy mija się tablicę z nazwą wsi Mrukowa, trzeba uważać, bo za 80 m szlak skręca w prawo, w pierwszą boczną dróżkę asfaltową (więcej o Mrukowej i okolicy tutaj). Nią pokonuje ok. 200 m (po drodze najwyższy punkt trasy) i dociera do drogi równoległej do tej głównej biegnącej przez wieś. Tu skręca w prawo na początkowo utwardzoną drogę, która z czasem staje się dróżką polną i zmierza do Pielgrzymki. Na pierwszym rozwidleniu dróg wybieramy skręt na prawo i stąd już cały czas na wprost ku północy i widocznym wiatrakom, a także na horyzoncie widocznemu Chełmowi na Pogórzu Karpackim. Jadący w przeciwną stronę też powinni jechać cały czas wprost nie skręcając w żadne boczne odgałęzienia. Jadąc w kierunku widocznych wiatraków, w pewnym miejscu po lewej stronie, nieco od drogi, pojawia się kępa wysokich drzew, wokół których mieści się cmentarz choleryczny wsi Pielgrzymka z kamiennym nagrobkiem prawosławnego ks. Lwa Paryłowicza.

pielgrzymka lew paryłowicz nagrobek cerkiew pielgrzymka

Mijając cmentarz nadal kierujemy się na północ, aż do miejsca, gdzie przy tej dróżce stoi niewysoki metalowy słupek, na którym ostał się jeszcze jeden drogowskaz tego szlaku. W tym miejscu skręcamy dopiero na zachód w kierunku Pielgrzymki (jadący w przeciwnym kierunku skręcają oczywiście na prawo na południe). Po skręcie dalej jedziemy polną drogą, przekraczamy niewielki potok (na łąkach w kierunku drogi wojewódzkiej jesienią spotkać można zimowity jesienne) i dojeżdżamy do cmentarza parafialnego. Warto tam podejść, bowiem znajduje się tam wiele kamiennych łemkowskich trójramiennych krzyży, jako że wieś zamieszkana była dawniej w przeważającej części przez Łemków. Mijając cmentarz (stąd droga już asfaltowa), po chwili pierwsze gospodarstwa, a po prawej widoczny już kolejny obiekt na szlaku: drewniana cerkiew prawosławna. Ale żeby do niej podejść, należy dojechać do drogi głównej, tak też prowadzi szlak i skręcić w prawo (jadący w przeciwną stronę muszą za kościołem skręcić w lewo w kierunku cmentarza). Po skręcie, po lewej stronie pojawia się współczesny kościół, a naprzeciw niego dom - plebania. Aby dojść do cerkwi, trzeba wejść na posesję plebani i udać się w jej kierunku.

Cerkiew w Pielgrzymce, niegdyś greckokatolicka, obecnie użytkowana przez wiernych prawosławnych, pw. św. Michała Archanioła. Są rozbieżności co to czasu jest budowy, R. Brykowski uważa że może pochodzić z końca XVIII wieku, choć powszechnie przyjmuje się datę 1872 r. Budowla jest drewniana, orientowana, trójdzielna (typowy układ cerkwi zachodniołemkowskiej: babiniec, nawa, prezbiterium) ściany nawy głównej i prezbiterium oszalowane, wieża pokryta gontem, natomiast dachy pokryte blachą. Od zachodu drewniana bramka (także zabytkowa). Wewnątrz znajduje się pełny ikonostas z 1877 r., pozłacany. Oprócz niego znajduje się tam pochodzący z poprzedniej świątyni oryginalny Grób Pański (1688r.). XIX-wieczną figuralno-ornamentalną polichromię wnętrza wykonali bracia Paweł i Jan Bogdańscy. Więcej tutaj.

pielgrzymka pomnik thalerhofu

Od cerkwi szlak kieruje się przez wieś w kierunku północnym, do drogi wojewódzkiem 993. Na krzyżówce pomnik poświęcony łemkowskim ofiarom Thalerhofu, znaków szlaku obecnie brak. Szlak przeciną tę drogę na wprost (zaraz za krzyżówką sklep spożywczy) drogą asfaltową i zmierza nadal przez wieś, przekracza nowym mostkiem potok Kłopotnica i zmierza do Zawadki Osieckiej, na krzyżówce wybierając skręt w prawo (jadący w przeciwną stronę w kierunku Dobryni, za ostanimi domami muszą skręcić w lewo, tak jak prowadzi droga asfaltowa). Stąd szlak przemierza niemalże przez całą wieś i gdy droga, którą prowadzi zaczyna się wznosić i skręcać łukiem na prawo, trzeba uważać, bowiem na kulminacji tego wzniesienia szlak opuszcza ją i skręca w lewo. Początkowo stromo w górę asfaltową drogą, ale już na wypłaszczeniu opuszcza ją i zmierza na wprost polną drogą w kierunku Załęża. Po drodze mija niewielkie wzniesienie (z widokami głównie na południe), gdzie krzyżują się polne drogi i nadal prowadzi na wprost do widocznej już w dole wsi. Dojeżdżając do drogi głównej przez wieś, szlak skręca na lewo i zmierza do centrum wsi, gdzie przy nowym kościele znajduje się skrzyżowanie. Tu szlak skręca na prawo, ale aby zwiedzić kolejną świątynię, trzeba podjechać stąd w lewo do drewnianego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela z 1760 roku. Przed kościołem stoi wysoki XVIII-wieczny obelisk-kapliczka z wnękami na figurki.

Kościół drewniany w Załężu pw. Jana Chrzciciela zbudowano w 1760 roku (S. Tomkowicz) na miejscu starszej świątyni, która spłonęła. W 1783 roku został konsekrowany przez biskupa przemyskiego Romana Sierakowskiego. Później świątynia wiele razy była przebudowywana (dobudowano wieżę i kaplice). To budowla orientowana, konstrukcji zrębowej, obecnie trójnawowa (od połowy XX w.) - nawy boczne oddzielone od nawy głównej arkadami. Wewnątrz trzy ołtarze, w głównym m.in. obraz patrona parafii u góry, a poniżej Objawienie Matki Bożej. Na ścianach i stropie odnowiona polichromia figuralno-ornamentalna pochodząca z końca XVIII w. Na stropie prezbiterium scena Wniebowstąpienia Jezusa, natomiast w nawie głównej Wniebowzięcie NMP.

drewniany kościół załęże drewniany kościół załęże

Od krzyżówki przy nowym kościele szlak zmierza na prawo w kierunku Dębowca (po prawej stronie warto zwrócić na charakterystyczne ustawienie domów bokiem do drogi) i gdy dojedziemy do zakrętu tejże drogi na lewo, opuszcza ją by udać się na wprost przez kładkę nad rzeką Wisłoka na drugi jej brzeg. Za kładką na lewo, a później na prawo, w drugą odnogę odchodząca od rzeki i tą wyraźną szutrową drogą zmierzamy na wschód lekko się wznosząc. W końcu szlak dociera do drogi łączącej Świerchową i Osiek Jasielski, gdzie skręca w lewo, a później po niecałych 300 m, za pierwszym domostwem wsi Świerchowa na prawo (na obu skrętach oznaczeń brak). Stąd polną drogą w kierunku Łężyn, w najwyższym punkcie trasy widok na Liwocz. Z tego miejsca już w dół (odnogą na lewo) do drogi wojewódzkiej 992 łączącej Jasło z N. Żmigrodem. Tu szlak skręca w lewo, w kierunku Jasła i przejeżdżając zaledwie 100 m drogą asfaltową, opuszcza ją, skręcając ostro w prawo w polną drożkę, mało uczęszczaną obecnie, więc i niezbyt wyraźną. Zmierza nią w dół, przekracza potok i za nim, na wysokości linii energetycznej skręca na prawo i zmierza lekko w górę nadal mało wyraźną drogą polną (widoki na Beskid Niski). W końcu po pokonaniu małego wąwozu szlak doprowadza nas do pierwszego domu w Łężynach. Stąd już wyraźną dróżką, później asfaltową, z widokami na Beskid Niski po prawej, zmierza do drogi głównej prowadzącej przez wieś. Osiąga ją w górnej części Łężyn, przy przydrożnej kapliczce, gdzie skręca na prawo prowadząc w dół. Jadący w przeciwnym kierunku zjeżdżją na zakręcie drogi w boczną na wprost i zaraz za kapliczką w lewo. Natomiast szlak zmierza w dół przez wieś i po przejechaniu 250 m po lewej stronie drogi (nieco w oddali) mija kolejny obiekt do zwiedzenia na trasie, a jest nim kościół pw. św. Mikołaja.

Kościół w Łężynach pw. św. Mikołaja powstał na początku XVI wieku, z czasem przebudowywany i rozbudowywany, przez co zatracił piewotny gotycki charakter. Jest to budowla orientowana, z modrzewia, konstrukcji zrębowej, posiadająca jedną nawę główną, prezbiterium i kruchtę oraz dobudowaną murowaną kaplicę. Wewnątrz 4 ołtarze, w tym ołtarz główny barokowy z obrazem Matki Bożej Pocieszenia oraz wyżej, z patronem św. Mikołajem. W lewym ołtarzu bocznym figura św. Józefa z dzieciątkiem Jezus, natomiast w prawym figura Jezusa, określana jako ołtarz Serca Jezusowego. Ostatni ołtarz znajduje się w tylnej części, a poświęcony jest św. Franciszkowi z Asyżu. Strop świątyni zamknięty jest kolebkowo i zarówno na nim jak i na ścianach występuje polichromia figuralno-ornamentalna. Przed kościołem murowana dzwonnica bramna, przez którą wchodzi się na teren świątyni.

łężyny zabytkowy kościół łężyny zabytkowy kościół wewnątrz

Opuszczając okolice kościoła szlak zmierza w dół i dojeżdża ponownie do drogi wojewódzkiej 992. Będąc w tej okolicy, można podjechać w lewo ok. 700 m do cmentarza, gdzie pochowani są m.in. członkowie znanego rodu w jasielskim - Lisowieccy, z ciekawnym kamiennym nagrobkiem umiejscowionym w najwyższym punkcie. Natomiast szlak na krzyżówce przeciną drogę 992 na wprost i zmierza drogą asfaltową wzdłuż cmentarza parafialnego w Łężynach w kierunku Osieka Jasielskiego. Po chwili asfalt kończy się i zaczyna droga szutrowa i zaraz dalej, po lewej stronie, mija się zabytkową kapliczkę nieco oddalona od drogi. Tuż za nią znajduje się cmentarz choleryczny mieszkaców wsi, na którym stoi drewniany krzyż z informacją o tym. Mijając kapliczkę i cmentarz szlak kieruje się dalej na zachód i w najniższym punkcie, gdy droga skręca na lewo, po prawej stronie znajduje się ciekawe wyrobisko piasku, a miejsce to zwie się "Piaskową górą". Szlak natomiast podjeżdża i przed wjazdem w zagajnik pojawia nam się ładny widok na okolicę Osieka J. i na Beskid Niski. Później, na kulminacji mija drewniany krzyż, a na drugiej kulminacji pojawia się widok na Liwocz. Stąd już w dół do drogi Świerchowa - Osiek J. gdzie skręca na lewo. Jadący w przeciwnym kierunku muszą za przystankiem po lewej i w okolicy przechodzącej tu linii energetycznej po prawej, skręcić na prawo (oznakowania obecnie brak). Stąd szlak zmierza w dół, przekracza Wisłokę i mijając krzyżówkę z drogą do Dębowca, kapliczkę z figurą Matki Bożej, kieruje się drogą główną dojeżdżając do ronda. Tu skręca w lewo do centrum Osieka Jasielskiego, mija po prawej kapliczkę i po chwili jazdy jesteśmy na osieckim rynku, gdzie po 25 km kończy się jego przebieg.

tekst i fot. Dariusz Zając

wykres szlak zabytkowych świątyń
kościół łężyny polichromia organy cmentarz lisowieckich gorzyce łężyny św. florian osiek rynek cmentarz choleryczny łężyny słupowa kapliczka załęże ołtarz osiek jasielski maria magdalena ołtarz boczny łężyny kościół cmentarz choleryczny pielgrzymka cmentarz parafialny pielgrzymka samoklęski tajemniczy kamień wyrobisko pisaku łężyny piaskowa góra kościół osiek jasielski ludzkie zęby ołtarz kościół samokleski beskid niski pielgrzymka cerkiew prawosławna pielgrzymka cerkiew michała archanioła osiek jasielski kościół drewniany ołtarz boczny kosciół samoklęski łężyny kościół ołtarz główny matka boska sniezna osiek jasielski polichromia kościół osiek jasielski osiek jasielski rynek szlak świątyń świerchowa załęże kościół chrzcielnica załęże ołtarz główny załęże polichromia strop liwocz okolice łężyn okolice czekaja i samoklęsk okolice samoklęsk pielgrzymki łężyny kapliczka załęże kościół wewnątrz

Ostatnia aktualizacja:
09-03-2015 14:16:40

wróć do strony ze szlakami rowerowymi w regionie

stat4u