Szlak niebieski (graniczny) im. K. Pułaskiego w Beskidzie Niskim

OŻENNA - BARANIE 754 m - PRZEŁĘCZ DUKIELSKA

znak szlaku

Szlak niebieski graniczny: Ożenna/Grab – Ożenna – granica państwa (sł.gr. 1/186) – Przełęcz Filipowska – Filipowski Wierch (705 m) – Przełęcz Mazgalica – Czerszla (Wielka Góra) - Baranie 754 m – Barwinek – Przełęcz Dukielska

To drugi, obok czerwonego (GSB), długodystansowy szlak przebiegający przez Beskid Niski. Zaczyna (kończy) się w Grybowie przy stacji PKP i przemierzając Beskid Niski, Bieszczady, a następnie Góry Sanocko-Turczańskie, Pogórze Przemyskie i Dynowskie zmierza do Białej (obecnie w granicach Rzeszowa). Jest więc drugim co do długości szlakiem w polskich Karpatach, po szlaku czerwonym GSB. W potocznym języku odcinek beskidzko-bieszczadzki zwany jest szlakiem granicznym, bowiem duża jego część prowadzi granicą pomiędzy Polską a Słowacją i na krótkim odcinku między Polską a Ukrainą. Ponadto odcinek przebiegający przez Beskid Niski nazwany jest im. Kazimierza Pułaskiego, bowiem prowadzi przez tereny, na których swe obozy zakładali i walczyli pod jego dowództwem konfederaci barscy. Początkowy odcinek z Grybowa do Wysowej wyznakowany został przez Oddział PTT w Gorlicach w latach trzydziestych XX wieku, natomiast jego dalszy przebieg do Łupkowa i dalej wyznakowało w latach sześćdziesiątych PTTK.

szlak niebieski graniczny

Opisywany tu odcinek szlaku prowadzi w znacznej mierze granicą państwa a zarazem wododziałem zlewi dwóch mórz, Bałtyckiego i Czarnego. Po stronie polskiej począwszy od granicy lasu nad Ożenną, a skończywszy na minięciu Przełęczy Szarbowskiej i grzbiecie nad nią, znajduje się Magurski Park Narodowy. Po stronie słowackiej występuje także chroniony teren, ale niższej rangi, tj. Park Krajobrazowy Karpaty Wschodnie (Chránená krajinná oblasť Východné Karpaty). Miejsc do legalnego noclegu czy biwakowania przy szlaku nie ma. Na trasie występują 3 schrony turystyczne, na Przeł. Mazgalica, na Baranim i nad Przeł. Szarbowską, w miejscu gdzie znajduje się granica MPN. Warto zaopatrzyć się w prowiant i napoje, bowiem szlak prowadzi terenami górskimi, nie schodząc w ogóle do żadnych miejscowości po drodze. Możliwość zaczerpnięcia wody ze strumieni bezpośrednio przy szlaku jest tylko na podejściu na Baranie (przy słupku 170/4), i to też nie zawsze, bowiem w okresie suszy wody w źródełku brak. Szlak na tym odcinku nie obfituje w rozległe panoramy, bowiem prowadzi głównie lasem, choć czasem z widokami na słowacką stronę, czy na zamkniętą dla turystów dolinę nieistniejącej wsi Ciechania, po polskiej stronie. Za to szczyt Baranie (754 m) rekompensuje nam te niedogodności dzięki wieży widokowej.


drogowskazy w ożennej

Na pograniczu Grabiu i Ożennej znajduje się węzeł szlaków, bowiem zaczyna/kończy się tu szlak zielony Gorlice – Ożenna. Tuż przy rogalu z drogowskazami szlaków oraz tablicą z siecią szlaków, stoi tablica przypominająca historię Konfederacji Barskiej na tych terenach - nieopodal znajdował się obóz konfederatów barskich. Tuż obok znajdował się sklep, co było dla turystów maszerujących szlakiem granicznym niemalże zbawienne, ale został niestety zamknięty, więc możliwość zakupienia choćby art. spożywczych będzie dopiero w Barwinku. Ponadto, w okolicach rogala i tablicy, po drugiej stronie skrzyżowania stoi nieco zniszczony, ale za to oryginalny austriacki informacyjny słup cmentarny, wskazujący na obecność tutaj cmentarzy z I wojny światowej. Nieopodal wspomnianego słupa cmentarnego znajduje się ostatni przystanek PKS w tej okolicy. Ktoś kto liczy na komunikację PKS-u lepiej niech sprawdzi wcześniej połączenia, bo jest ich znikowa ilość.

Spod węzła szlaków na granicy Grabiu i Ożennej szlak niebieski (razem z zielonym) prowadzi drogą w kierunku Żydowskiego, przekraczając zaraz za krzyżówką potok Ryjak, a następnie po ok. 200 m od węzła szlaków, gdzie szlaki rozdzielają się, skręca w prawo w kierunku byłego PGR w Ożennej. Mija po lewej stronie dwie kapliczki, w tym kapliczkę św. Rodziny, następnie po prawej osiedle mieszkaniowe i wchodzi na teren byłego PGR-u, by 100 m za ostatnimi zabudowaniami skręcić w lewo.

Będąc w tej okolicy warto podejść na odnowiony w 2006 roku cmentarz wojenny nr 3, jak i cmentarz parafialny położony tuż obok, a oczyszczony i odremontowany przez grupę kamieniarzy „Magurycz”. Przed cmentarzem wojennym, wokół starych drzew znajduje się miejsce po cerkwi greckokatolickiej. Bardziej ambitni turyści mogą podejść na stok Czeremchy, gdzie w lesie znajdują się jeszcze 2 cmentarze z I wojny ( cm.woj. nr 1 i cm.woj. nr 2). Można też podejść w kierunku przełęczy Kuchtowskiej, czyli tam gdzie rozciągała się dawna Ożenna, by odnaleźć jedyny pozostały ślad materialny w tej części wsi, w postaci kamiennego krzyża z 1910 roku.

Natomiast szlak po minięciu byłego PGR-u i skręcie za nim w lewo przekracza potok i zaczyna się powoli wspinać polną drogą w kierunku wzgórza Nad Tysowym. Zanim wejdzie w las, warto się odwrócić by spojrzeć na dolinę potoku Ryjak i szczyty okalające Ożenną i Grab. Wkraczając w las, a tym samym na teren MPN (w tym miejscu mapa MPN i tablica poglądowa z widocznymi szczytami), po chwili dochodzi do podmokłego terenu, gdzie skręca obecnie w prawo* i udaje się w kierunku granicy państwa, osiągając ją przy słupku granicznym 1/186, gdzie ponownie spotyka czerwone znaki słowackiego szlaku granicznego. Na granicy szlak niebieski skręca w lewo i razem ze szlakiem czerwonym zmierzają w kierunku Baraniego.

Prowadząc granicą, po ok. 1,1 km po prawej stronie mija się miejsca (powoli zarastające), z których można zobaczyć m.in. Tatry i Busov. Mijając je szlak zmierza na przeł. Filipowską (słow. Filipovske sedlo), gdzie znajduje się węzeł szlaków, bowiem w tym miejscu dochodzi słowacki zielony szlak z miejscowości Vapenik. Stąd zaczyna się krótkie podejście na Filipowski Wierch (705 m), którego główny wierzchołek znajduje się nieco poza szlakiem. Osiągając kulminację spotykamy tu pomnik poświęcony pamięci żołnierzy, którzy ginęli w tym regionie w czasie I i II wojny światowej, o czym informują umieszczone na pomniku cztery tablice (każda w innym języku). Można też wpisać się tu do zeszytu oraz przybić sobie pamiątkową pieczątkę. Ponadto można stąd podejść ok. 400 m do grobu nieznanego żołnierza, znajdującego się po słowackiej stronie. Prowadzi tam szlak dojściowy, docelowo biegnący do wspomnianego wcześniej szlaku zielonego, a idąc nim spotykamy symboliczne groby poległych. Idąc od strony Ożennej, można dojść do tego grobu skręcając na Przełęczy Filipowskiej na słowacki szlak zielony i po ok. 5 minutach marszu od niego w lewo odchodzi ścieżka spacerowa doprowadzająca po 10 minutach do pomnika, mijając wcześniej po drodze wspomniany grób żołnierza oraz symboliczne groby innych poległych.

widoki ze szlaku granicznego w beskidzie niskim
widoki ze szlaku granicznego w beskidzie niskim
widoki ze szlaku granicznego w beskidzie niskim

Przy pomniku szlak zmienia ostro kierunek i prowadzi grzbietem z wycinkowymi widokami w kierunku wschodnim (m.in. na Kamień i Tokarnię nad Jaśliskami, Kanasiówkę, a bliżej na dolinę potoku Śvidnicanka i okoliczne szczyty), a następnie obniża się sprowadzając na przeł. Tepajec (Pomiarka) z widokiem na zamkniętą dla turystów dolinę Ciechani. Stąd kolejne podejście, tym razem na bezimienne wzgórze (697 m m.p.m.), później obniżając się mamy widoki na słowacką stronę, podobnie jak i podchodząc na kolejne wzniesienie (673 m m.p.m.). Mijając je, wchodzimy ponownie w las i schodzimy już na Przełęcz Mazgalica, gdzie znajduje się kolejny węzeł szlaków. Dołącza tu bowiem szlak żółty, prowadzący z (do) Huty Polańskiej, gdzie możemy zejść np. na nocleg do schroniska Hajstra. Wcześniej, zanim dokonano zmiany przebiegu szlaku granicznego, to właśnie tu wychodził szlak niebieski, który prowadził przez wierch Nad Tysowym, Ciechanię i Hutę Polańską. Obecnie na przełęczy znajduje się duża wiata zbudowana w 2012 roku przez MPN, więc w razie złej pogody można się tu schronić lub odpocząć.

Z przełęczy szlak wspina się na boczne ramię Czerszli (Wielka Góra 731 m n.p.m.), schodzi następnie na jedną przełączkę, później znowu się wznosząc, by zejść na kolejną, gdzie swoje wody zbiera potok Baranie wpadający w Polanach do Wilszni. Stąd ponownie pnie się w górę, tym razem już na najwyższą kulminację tego odcinka – Baranie 754 m n.p.m. (słowacki Stavok). Tu kolejny węzeł szlaków. Z polskiej strony dochodzi szlak żółty z Tylawy przez Olchowiec, którego przedłużeniem na słowacką stronę jest dawny zielony, a obecnie żółty szlak do Wyżnej Pisanej. Obecnie na Baranim stoi drewniana wieża widokowa, którą wybudowali w 2006 roku słowaccy turyści po tym, jak na przełomie 1999/2000 zawaliła się stara wieża metalowa. Widok z obecnej wieży jest naprawdę ciekawy i rozległy, bowiem dookoła same góry. To najbardziej widokowe miejsce na całym beskidzkim odcinku szlaku granicznego. Znajduje się tu także zeszyt do którego można się wpisać oraz można sobie przybić dwie pamiątkowe pieczątki - zakładając, że nie zostaną zniszczone przez pseudoturystów. Więcej o widokach ze szczytu Baranie oraz o tej okolicy można przeczytać tutaj. W 2012 roku stanęła na Baranim drewniana budowla MPN-u, na której wisi tablica z mapą Magurskiego Parku Narodowego, na której są też wykresy hipsometryczne szlaków niebieskiego granicznego i żółtego Tylawa - Baranie. Natomiast od 2014 r. możemy się schronić tu w wybudowanej wiacie, deszczochronie, podobnej do innych tego typu budowli rozmieszczonych w parku.

widok z baraniego

Z Baraniego szlak prowadzi łagodnie w dół ok. 500 m, po czym pod kątem 90 stopni skręca w lewo i ostro schodzi na małą przełączkę, gdzie dawniej odchodził słowacki szlak zielony do Szarbowa - obecnie szlaku już nie ma. Następnie pokonuje kolejne wzniesienie, by dojść na rozległą przełęcz Szarbowską (540 m n.p.m.) z widokami w kierunku Słowacji. Stąd początkowo płasko, a następnie w górę na kolejną kulminację, by tuż przed jej osiągnięciem, gdzie szlak skręca ostro w prawo, opuścić teren MPN, który do tej pory mieliśmy po lewej stronie. Tu stoi kolejna wiata zbudowana przez MPN w 2012 roku. Dalej prowadzi grzbietem granicznym, a następnie po przełamaniu grzbietu schodzi w dół w zlewnię potoku Obszar (Obszana Woda), by w okolicach słupka 161/3 opuścić pas graniczny, kierując się do przygranicznej wsi Barwinek. Zanim tam dojdzie, najpierw prowadzi leśną drogą do utwardzonej drogi (szutrówki), gdy ją osiągnie mija po prawej stronie małą kapliczkę wotywną, a następnie aleją dworską doprowadza do pierwszych zabudowań Barwinka i w końcu do drogi międzynarodowej E 371 jak i krajowej 9 w tejże miejscowości.

barwinek drogowskazy szlaków przełęcz dukielska drogowskazy

W tym miejscu kolejny węzeł szlaków, bowiem zaczyna (kończy) się tu zielony szlak przez Zyndranową, Ostrą i Tylawę do Pustelni św. Jana, będący pod opieką PTTK Krosno. Natomiast szlak niebieski skręca w prawo i wspomnianą drogą prowadzi w górę nieco ponad 1 km na Przełęcz Dukielską, liczącą 500 m n.p.m. (słow. Dukliansky Priesmyk 502 m). Tu kończy się patronat naszych znakarzy nad tym szlakiem, który skręca w lewo i prowadzi dalej na wschód, a przejmują go znakarze z PTTK Krosno. Warto wspomnieć, że obecnie szlak kierując się na wschód, skręca w lewo tuż przed pierwszymi zabudowaniami dawnego przejścia (obecnie stoi tu słupek z drogowskazami szlaków), w wyraźną asfaltową drogę, a następnie po przejściu ok. 160 m odbija z niej na lewo w las prowadząc do pasa granicznego.

saper z miną przełęcz dukielska

Na przełęczy, która dzierży prymat najniższej w całym 1300 km głównym grzbiecie Karpat, znajduje się parking, bar, kantor wymiany walut oraz ostatni przystanek PKS. Będąc na przełęczy Dukielskiej trzeba wiedzieć, że podczas II wojny światowej toczyły się tu ciężkie boje, co upamiętniają liczne pamiątki po stronie słowackiej. Nieco niżej przełęczy, w miejscu gdzie słowacki szlak graniczny schodzi na przełęcz od strony Baraniego, stoi pomnik przedstawiający ręce sapera trzymającego minę przeciwczołgową, tuż obok, bliżej drogi, stoi słupek z drogowskazami słowackich szlaków czerwonych. Nieco niżej niego, idąc szlakiem E-8 znajduje się drugi pomnik, w formie głazu z tablicą, w miejscu gdzie zginął gen. Sazavsky, dowódca 1 Brygady Korpusu Czechosłowackiego, na skutek wybuchu miny. Ok. 250 m od drugiego pomnika, idąc dalej czerwonym szlakiem bohaterów słowackich (E-8) wzdłuż drogi głównej, po lewej stronie znajduje się monumantalny pomnik mauzoleum, a za nim groby poległych w bitwie o Przełęcz Dukielską. Kolejną pamiątką, tym razem przy szlaku niebieskim (także czerwonym słowackim) prowadzącym już na wschód, jest pomnik, który stoi między pasem granicznym a drogą prowadzącą do widokowej wieży słowackiej. Tuż przy samej wieży znajduje się jeszcze hałbicoarmata.

tekst i fot. Dariusz Zając

* Jeszcze do połowy 2005 roku szlak z tego miejsca prowadził na wprost (choć przez wiele lat nie był odnawiany wobec sprzeciwu władz MPN), przekraczał potok i wspinał się na wzgórze Nad Tysowym (713 m), które było punktem pośrednim do dużej odznaki GOT PTTK. Stąd kierował się do jednej z piękniejszych dolin Beskidu Niskiego po nieistniejącej wsi Ciechania, a następnie do Huty Polańskiej skąd prowadził do granicy, wychodząc na przeł. Mazgalica. Niestety z mało zrozumiałych dla większości turystów przyczyn, władze MPN zdecydowały o wyłączeniu doliny Ciechani z ruchu turystycznego, tym samym przeznakowując szlak.
W 2017 roku planowana jest ponowna zmiana przebiegu tego odcinka szlaku, bowiem ma wrócić w dolinę Ciechani.

Punktacja GOT:
Czerszla - Baranie 4/7
Baranie - Studenny Wierch 7/7
Studenny Wierch - Barwinek 7/5
Barwinek - Przeł. Dukielska 2/2

ożenna cmentarz 1 ożenna nagrobek ożenna cmentarz 2 ożenna cmentarz 2 inskrypcja baranie 754 m słupek graniczny deutschland busov tatry ożenna nagrobek ożenna kwatera rosyjska ożenna kapliczka ożenna pgr ożenna kapliczka ożenna krzyż przeł. mazgalica wiata

Ostatnia aktualizacja:
26-06-2017 17:21:40

wróć do strony ze szlakami PTTK w Beskidzie Niskim
wróć do strony ze szlakami PTTK

stat4u