Szlaki PTTK w Beskidzie Niskim

JAŚLISKA - LIPOWIEC - CZEREMCHA

znak szlaku

Szlak żółty: Jaśliska – Lipowiec – Czeremcha - Przełęcz Beskid nad Czeremchą

szlak żółty jaśliska czeremcha

Jest to szlak wyznakowany przez krośnieński Oddział PTTK, prowadzi cały czas drogami utwardzonymi i odkrytym terenem, łagodnie wznosząc się doliną potoku Bielcza (Bełcza) na przełęcz Beskid w głównym grzbiecie karpackim. Na całej trasie sklepów brak, więc warto zaopatrzyć się w Jaśliskach w potrzebne artykuły spożywcze. Po drodze szlak przechodzi przez jedną z licznych w Beskidzie Niskim nieistniejących wsi łemkowskich - Czeremchę, mijając po drodze wiele pamiątek po dawnych mieszkańcach oraz przez Lipowiec, obecnie w zasadzie z nielicznymi mieszkańcami. Warto wspomnieć, że droga którą prowadzi ten szlak od dawien dawna była wykorzystywana jako trakt handlowy na Węgry, którym przywożono stamtąd m.in. wino do składów znajdujących się w Jaśliskach. Inną ciekawostką związaną z Jaśliskami - już bardziej współczesną - jest to, że tutaj i w okolicy kręcono sceny do filmu "Wino truskawkowe" na podstawie książki A. Stasiuka pt. "Opowieści galicyjskie". Wiele z występujących w filmie obiektów i miejsc możemy będąc tu na miejscu zobaczyć.

Długość szlaku to niespełna 9 km, z tego ok. 70 % trasy to wznoszenie się na główny grzbiet karpacki. Szlak od dawna nie był odnawiany, ale trudności orientacyjnych nie ma, bowiem cały czas prowadzi wyraźną drogą. Najprawdopodobniej z uwagi na ten fakt, o którym wspomniałem, już odnawiany nie będzie i naturalnym sposobem przestanie istnieć. Szczególnie, że z Jaślisk na przełęcz i dalej na Słowację prowadzi fragment zielonego transgranicznego szlaku rowerowego "Beskidzkie muzea".


kościół w jaśliskach

Szlak zaczyna się przy rynku w Jaśliskach, gdzie znajduje się przystanek PKS i stąd zmierza drogą w kierunku kościoła, przechodząc tuż obok zabytkowej zabudowy Jaślisk (choć jeden z domów chyli się już ku upadkowi). Następnie obchodzi zabytkowy barokowy kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej (w ołtarzu głównym znajduje się uchodzący za cudowny obraz Matki Boskiej Jaśliskiej z XVII w.) po lewej stronie (przed wejściem na plac kościelny stoi pomnik papieża Jana Pawła II) i wśród zabudowy tego dawnego miasteczka wydostaje się w kierunku południowym. Po 600 m mija po lewej trójkondygnacyjną kapliczkę z przełomu XVIII/XIX wieku i zmierza dalej, by po 330 m dojść do kolejnej kapliczki "Na Łamańcu". Idąc dalej wygodną drogą z widokami m.in. górę Kamarkę po prawej stronie, szlak zbliża się do miejsca, gdzie potok Bielcza przybliża się do drogi, która zaczyna się obniżać. W tym miejscu znajduje się samotne opuszczone gospodarstwo, a tuż niedaleko niego mieści się cmentarz żydowski (kirkut), choć obecnie nie ma na nim macew, zostały usunięte podczas II wojny światowej i użyte do budowy tamy na Bielczy. Ale nagrobki te zostały odnalezione i wydobyte z potoku w 2005/2006 roku przez członków Nieformalnej Grupy Kamieniarzy "Magurycz" i znajdują się złożone w magazynie. Być może kiedyś staną na swoim prawowitym miejscu... Natomiast odnośnie tego domu można wspomnieć ciekawostkę, że właśnie w nim były kręcone sceny do filmu "Wino truskawkowe" - to tu zamieszkał główny bohater filmu, młody policjant Andrzej.

kapliczka na łamańcu w jaśliskach

Z tego miejsca szlak obniża się i zmierza dalej główną drogą w kierunku Lipowca wchodząc już na jego dawne tereny, mając po lewej stronie płynący potok Bielcza. Mija po prawej kamienne przydrożne krzyże (najpierw jeden, później drugi) i dochodzi do miejsca, gdzie potok Bielcza niemalże płynie przy samej drodze, w którym to miejscu przerzucony jest mostek na drugą stronę potoku do prywatnej posiadłości. Tuż przed mostkiem, w bród na lewo odbiega tzw. Droga Spirytusowa, która zapewne była dawnym szlakiem przemytniczym wskazanego w nazwie trunku omijająca posterunek celny na przełęczy (na drzewie zaznaczony jest początek szlaku czarnego wraz ze strzałką, który nią prowadzi). Po ok. 2,8 km od Jaślisk dochodzi do miejsca, gdzie po prawej stronie drogi stoi kolejna kapliczka, jej obejście ładnie uporządkowane i zadbane. Nieco w głębi, za wspomnianą kapliczą znajduje się drugi obiekt sakralny, w którym mieści się figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Stoi ona w miejscu, w którym Matka Boska miała ukazać się pewnemu chłopcu pod koniec lat 40-tych. Z Jaślisk do tych kapliczek poprowadzone są stacje drogi krzyżowej. Mijając kapliczkę, dolina powoli się zwęża, a szlak mija po prawej kolejny krzyż następnie mija nieliczne zabudowania oraz kolejny kamienny krzyż z 1904 roku i w końcu dochodzi - można by rzec - do centrum obecnego Lipowca.

kapliczka lipowiec

W tym miejscu znajduje się kilka domów, w tym gospodarstwo agroturystyczne "Ostoja w Lipowcu". Tuż za terenem tego gospodarstwa (stoi tu słup z drogowskazami szlaku gminnego i konnego), a przed przekroczeniem potoku Bielcza, w prawo odchodzi dróżka, która po ok. 70 m doprowadza do niewielkiej skarpy, na której znajdziemy jeden nagrobek. To tutaj stała swego czasu najstarsza z cerkwi lipowieckich, po której został nikły zarys fundamentów i wspomniany jeden przycerkiewny nagrobek. Jest jeszcze w Lipowcu chrzcielnica z owej cerkwi, stojąca obecnie w jednym z ogródków w Lipowcu. Szlak natomiast dochodzi do potoku Bielcza, przekracza go i prowadząc łukiem na lewo zaczyna się wznosić. Po lewej stronie drogi mieści się dawny cmentarz parafialny, na którym znajduje się kilka kamiennych nagrobków. Mijając cmentarz, gdy droga którą prowadzi nasz żółty szlak zakręca na prawo, zaraz za nim w lewo odchodzi dróżka, w którą skręca gminny szlak prowadzący przez 2 kamieniołomy na Kamień (859 m) i docelowo do szlaku granicznego niebieskiego, którym można dojść do cmentarzy z I wojny światowej.

lipowiec wieś

Natomiast opisywany tu szlak prowadzi nadal wyraźną drogą główną i po chwili (ok. 500 m) dochodzi do miejsca, gdzie spotykamy smutne ruiny budynków prosperującego tu niegdyś Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Lipowcu (PGR). Mijając te dość wątpliwej urody budynki, droga obniża się, po chwili przekraczając ponownie potok po znajdujących się płytach (po prawej widać zniszczony dawny most). Stąd ponownie szlak się wznosi, by po chwili prowadzić płasko, dochodząc do miejsca w którym znajduje się węzeł szlaków (drogowskazy nieco dalej na drzewie), bowiem szlak żółty łączy się tu z niebieskim szlakiem granicznym. W tym też miejscu stoi mała wiata, w której można się schronić przed deszczem w razie złej pogody. W lewo natomiast odchodzi wyraźna droga, w którą podąża szlak niebieski graniczny prowadzący w kierunku Kamienia i dalej na wschód. Oprócz drogowskazów szlaków PTTK, które zawieszone są nieco dalej na drzewie, stoją tu słupki z innmi drogowskazami, niektóre o dość ciekawej treści.

lipowiec bielcza droga

Mijając węzeł szlaków, szlak wkracza na teren dawnej nieistniejącej już łemkowskiej wsi Czeremcha z widokiem na pasmo graniczne i mija po obu stronach drogi 2 ciekawe tablice drogowe z napisami: Babadag 1030 km oraz Nordkapp 3190 km, a po prawej na łąkach pierwszy kamienny krzyż. Stąd wraz ze szlakiem niebieskim lekko w dół, a następnie w górę i nieco dalej szlak niebieski skręca na prawo w kierunku Przeł. Dukielskiej i Barwinka, natomiast żółty prowadzi nadal drogą główną mija po drodze kilka krzyży (w tym jeden z zadziwiającą datą 1089, choć na pewno błędnie wykutą przez kamieniarza) i dochodzi do miejsca, gdzie po prawej stronie znajduje się cmentarz parafilany, a po lewej miejsce po stojącej tam niegdyś cerkwi. Na cmentarzu znajduje się kilka nagrobków, w tym jeden z czasów obecnych z 2008 roku, łatwo go zlokalizować, bowiem różni się od tych starszych. Natomiast w miejscu gdzie stała cerkiew, obecnie (od 2011 roku) znajduje się obelisk, coś w rodzaju ołtarza, zwieńczony jakby ikoną z postacią Matki Boskiej Pokrow, pod jaką było wezwanie tej niestniejącej cerkwi. Za nim, w głębi cerkwiska stoi krzyż. Przed wejściem na teren cerkwiska znajduje się jeszcze duża drewniana konstrukcja, na której wiszą tablice informacyjne o wsi i mapka.

czeremcha łemkowska wieś

Z tego miejsca szlak prowadzi nadal na południe wyraźną drogą, mija po lewej samotny przydrożny krzyż (za siatką młodnika) i zmierza dalej w głąb doliny dochodząc do miejsca, gdzie znajduje się przeciwpożarowy zbiornik wodny. W tym też miejscu w prawo odchodzi droga do samotnego gospodarstwa (dawniej właśnie tam ciągnęła się wieś). Natomiast szlak prowadzi nadal na wprost i zaczyna się ponownie wznosić już na Przeł. Beskid po drodze mijając jeszcze przydrożny krzyż (też z dziwną datą 198) oraz nieco dalej po prawej, wśród młodych drzew, ruiny niemieckiej strażnicy z okresu II wojny światowej i po chwili dochodzi na główny grzbiet karpacki na Przełęczy Beskid (słow. Čertižke sedlo). Na przełęczy znajdują się krzyż, drogowskazy szlaków, słowackie i polskie, tablica informacyjna o Jaśliskim Parku Krajobrazowym oraz tablica o transgranicznym szlaku rowerowym "Beskidzkie muzea". Oprócz tego po stronie słowackiej stoi duża wiata, w której można się schronić, czy to przed słońcem, czy przed deszczem lub po prostu odpocząć.

Będąc na przełęczy możemy kontynować wycieczkę bądź czerwonym szlakiem słowackim na wschód przez Fujów do polskiego szlaku granicznego (i nim ewentualnie wrócić), bądź iść dalej do cmentarzy wojennych w masywie Kamienia i wrócić żółtym szlakiem gminnym do Lipowca. Można też udać się w drugą stronę przez Klin w kierunku Przeł. Dukielskiej. Istnieje też możliwość zejścia na południową stronę Karpat do słowackiej miejscowości Čertižne.

tekst i fot. Dariusz Zając

jaśliska domy jaśliska sanktuarium wewnątrz lipowiec pgr szlaki czeremcha lipowiec lipowiec krzyż lipowiec cmentarz drogowskazy szlaków matka boska lipowiec lipowiec cmentarz lipowiec cmentarz lipowiec wiosna lipowiec cmentarz lipowiec cmentarz czeremcha cerkwisko drogowskaz przełęcz beskid czeremcha cmentarz czeremcha cmentarz czeremcha cmentarz lipowiec cmentarz lipowiec cmentarz przycerkiewny ołtarz jaśliska lipowiec wiosna czeremcha strażnica niemiecka lipowiec cerkwisko czeremcha ruina strażnicy matka boska jaśliska jaśliska kapliczka

Punktacja GOT:
Jaśliska - Lipowiec 4/4
Lipowiec - Czeremcha 3/2

Czas przejścia:
Jaśliska - Przeł. Beskid 3 h
Przeł. Beskid - Jaśliska 2.45 h


Ostatnia aktualizacja:
21-03-2015 19:07:09

wróć do strony ze szlakami PTTK w Beskidzie Niskim
wróć do strony ze szlakami PTTK

stat4u