Główny szlak beskidzki PTTK (GSB) w Beskidzie Niskim

KĄTY - CERGOWA (716 m) - IWONICZ ZDRÓJ

znak szlaku

Szlak czerwony GSB: Kąty – stoki Grzywackiej – Łysa Góra (641 m) – Polana – Chyrowa – węzeł szlaków pod Kamienną Górą – Pustelnia św. Jana – Nowa Wieś – Cergowa (716 m) – Lubatowa – Iwonicz Zdrój

To fragment głównego szlaku beskidzkiego, ciągnącego się około 500 km z miejscowości Ustroń w Beskidzie Śląskim do Wołosatego w Bieszczadach, wyznakowany jeszcze przez PTT w okresie międzywojennym, a później po II wojnie światowej, odnowiony przez PTTK latach 1953-1954. Szlak GSB prowadzący przez Beskid Niski, licząc od Mochnaczki Niżnej do Komańczy, ma długość ponad 130 km, więc na jego przebycie pieszo potrzeba 5-6 dni. Najwyższy punkt trasy znajduje się na szczycie Koziego Żebra (847 m n.p.m.), natomiast najniższy w dolinie Wisłoki w miejscowości Kąty (ok. 310 m n.p.m.). Najostrzejsze podejście znajduje się przy pokonywaniu Koziego Żebra idąc od wschodu za zachód, czyli z Regetowa do Hańczowej, bowiem na odcinku ok. 1,7 km trzeba wznieść się ok. 317 m. Nieco lżejsze, ale też dające się we znaki, to podejście na Kolanin (706 m) w Magurskim Parku Narodowym, także idąc od wschodu na zachód.

szlak gsb czerwony kąty cergowa iwonicz

Opisywany tu odcinek zaczyna się w miejscowości, która ma w miarę dogodne połączenia komunikacyjne (PKS i BUS), jak i bazę noclegową (agroturystyka). Zaopatrzyć się w prowiant i napoje można zaraz przy początku szlaku i warto, bowiem na dalszym przebiegu tego odcinka nie ma takiej możliwości bezpośrednio przy szlaku, dopiero w Lubatowej. Przewyższenia tego odcinka to, w opisywanym kierunku ok. 1320 m, a w przeciwnym 1210 m sumy podejść, więc nie jest to mało. Szlak obfituje w dość rozległe panoramy, m.in. ze stoków Grzywackiej, z Łysej Góry, w okolicach Polany, nad Lubatową. Długość tego odcinka to ok. 32 km. Mankamentem jest fakt, że odcinek od okolic Lubatowej do Iwonicza Zdroju prowadzi drogami asfaltowymi, niemniej jednak widoki częściowo rekompensują nam tę niedogodność. Wspomnieć warto, że fragment opisywanego tu odcinka szlaku jest jednocześnie fragmentem dwóch Europejskich Szlaków Dalekobieżnych, pierwszy o symbolu E-3, ciągnącego się od Atlantyku m.in. przez Pireneje, Ardeny, Sudety i Karpaty do Morza Czarnego, drugi o symbolu E-8: Morze Północne - Men - Dunaj - Karpaty - Rodopy - Bosfor, w naszym kraju prowadzący przez Bieszczady i wschodnią część Beskidu Niskiego. Obydwa dochodzą ostatecznie na najniższą przełęcz w całym głównym łuku Karpat - Przeł. Dukielską.


gsb nad kątami

Z Kątów (gdzie znajduje się węzeł szlaków, sklep i przystanek) szlak kieruje się boczną asfaltową dróżkę pomiędzy domy i po ok. 125 m opuszcza ją, skręcając w lewo (wraz z nim podąża szlak zielony). Stąd dość kamienistą drogą polną szlak wspina się z coraz rozleglejszymi widokami. Po ok. 0,7 km od węzła szlaków dochodzi do rozdroża, na którym skręca w prawo. W tym miejscu znajduje się zadaszona wiata z ławeczką, w której można odpocząć i podziwiać już dość rozległą panoramę Beskidu Niskiego, w tym dolinę rzeki Wisłoki. Po skręcie w prawo cały czas nadal w górę stokami Grzywackiej, aż w końcu szlak dochodzi do węzła pod wspomnianą wcześniej górą (1,5 km). Tu zielony szlak skręca na lewo na szczyt Grzywackiej, przy dobrej przejrzystości powietrza warto tam podejść, by zobaczyć dookolną panoramę na Beskid Niski i Pogórze Karpackie, a także na Tatry, jeśli dopisze nam szczęście. Natomiast szlak czerwony prowadzi nadal na wprost cały czas się wznosząc, już nieco mniej wyraźną drogą, by ok. 330 m dalej dojść do wyraźnej polnej drogi. Niestety w tym miejscu nie ma znaków szlaku, więc idący w przeciwnym kierunku, czyli do Kątów muszą tu iść na wprost, a nie skręcać tak jak prowadzi wyraźniejsza droga w lewo - nota bene tak właśnie dawniej skręcał tu szlak GSB.

panorama łysa góra 641 m

Idący w kierunku Łysej Góry, także wybierają tu dróżkę na wprost i wznoszą się na drugą kulminację Grzywackiej (571 m), skąd też dość rozległe widoki, a dodatkowo pojawia się przed nami kolejne wzniesienie, na które trzeba będzie się teraz wspiąć - Łysa Góra (641 m). Mijając kulminację 571 m, szlak lekko się obniża i po chwili dochodzi do granicy lasu, gdzie spotyka tablicę informacyjną o rezerwacie "Łysa Góra", który znajduje się na północnych stokach szczytu o tej samej nazwie. Oprócz rezerwatu, na północnym stoku znajduje się średniowieczne grodzisko, zwane "Zamczysko" z potrójną linią wałów, do którego można dojść z tego miejsca, dawną drogą leśną (więcej tutaj). Szlak natomiast zmierzając leśnymi drogami początkowo w miarę płasko, po chwili już się wyraźnie wznosi, by po minięciu śródleśnej polanki, wyjść na zachodnią kulminację Łysej Góry (641 m), gdzie znajduje się słupek geodezyjny, a od niedawna (2015) także tabliczka z nazwą szczytu i pamiątkowa pieczątka. Obecnie z tego szczytu widoków w zasadzie już nie ma, ale mijając ją po chwili zaczynają się pojawiać w kierunku wschodnim, a później także południowym. Szlak obniżając się z głównego wierzchołka przechodzi jakby zalążkiem beskidzkich połonin, choć powoli zarastających. Po chwili marszu obniża się na małą przełęczkę, skąd widoki m.in. na dolinę Wisłoki, ale i w przeciwnym kierunku, na Pogórze Karpackie, przechodzi następnie przez drugą kulminację (628 m) mijając po lewej młodnik i ponownie obniża się. Po chwili mija się po lewej 2. ogrodzony młodnik (widoki na pasmo Suchej Góry na Pogórzu, a w przeciwnym kierunku przy sprzyjającej przejrzystości powietrza można zobaczyć Tatry) i po wykonaniu niewielkiej tzw. "zetki", czyli skrętu w lewo, a zaraz później na prawo zmierza w kierunku lasu. Idący w przeciwnym kierunku muszą tu uważać, by nie pójść prosto, a skręcić na lewo, bo droga na wprost prowadzi do Łysej Góry obok tzw. "Wilczej Kapliczki". Po wejściu w las dochodzi do ostrego skrętu drogi na lewo i dość stromo schodzi w dół na przełęczkę znajdującą się na małej polance. Stąd można idąc w lewo dojść w dół do znajdującego się na stoku północnym dawnego kamieniołomu w Łysej Górze, gdzie możemy spotkać także cisy pospolite.

cerkiew chyrowa chyrowa cmentarz przycerkiewny

Szlak natomiast prowadzi przez polankę na wprost i zaczyna się wznosić najpierw w miarę widoczną jeszcze dróżką, a później już wydeptaną ścieżką wśród młodego lasu. Później wychodzi się na wyraźniejszą drogę i nią zmierza się w kierunku kolejnej kulminacji tego pasma - Polany (651 m), ale nie wychodząc na kulminację, lecz trawersując ją od północy. Wychodzić na szczyt nie ma po co, bowiem widoków w zasadzie brak, jedynie poniżej szczytu można zobaczyć wycinkowy widok. Natomiast mijając kulminację, szlak wychodzi na polankę i tu mamy ładny widok na południe. Stąd dalej granią w kierunku kolejnej kulminacji - Dani 696 m (na mapach W. Krukara - Dalnia i Halka), ale też nie wchodzi na kulminację, bowiem wcześniej skręca już w kierunku Chyrowej. Zanim tam dotrze, po wyjściu z lasu widoki na dolinę potoku Iwielka i szczyt Chyrowa (Magura (694 m). Po chwili już dochodzi do drogi głównej, gdzie znajduje się gospodarstwo agroturystyczne, a przy nim drogowskazy szlaku. Tu skręca na prawo i prowadząc 100 m tą drogą opuszcza ją, skręcając na lewo, tak jak prowadzi droga do cerkwi (w tym miejscu znajdują się drogowskazy szlaku rowerowego i szlaku papieskiego). Stąd już w dół asfaltową drogą i po ok. 750 m dochodzimy do byłej cerkwi pw. Opieki Matki Bożej Pokrow (XVIII w.), a obecnie użytkowanej przez rzymskich katolików. W obejściu cerkwi nagrobki na cmentarzu przycerkiewnym oraz obelisk poświęcony ks. Karolowi Wojtyle, który odwiedził to miejsce w czasie swoich wędrówek przez Beskid Niski.

chyrowa ikonostas cerkiew

Spod cerkwi szlak czerwony zmierza doliną potoku Iwielka w górę jej biegu, mija krzyżówkę, gdzie na prawo można dojść do prywatnego schroniska "Pod Chyrową" (ok. 200 m), i obecnie nie skręca na lewo na widokowe łąki jak było to do 2012 roku (tu więcej o tej zmianie), ale prowadzi tą drogą na wprost do końca, później na rozwidleniu dróg skręca na prawo i po chwili dochodzi ponownie do drogi głównej z Iwli do Tylawy i Polan. Tu skręca w lewo i prowadzi nią niemalże do rozwidlenia tej drogi nad Mszaną, tj. ok. 650 m. Ale nie dochodzi do tej krzyżówki (choć warto tam podejść by zobaczyć to: widok), lecz tuż przed nią opuszcza drogę skręcając na lewo na plac zrywkowy i kieruje się do lasu, by po ok. 1,1 km marszu leśną drogą dojść do węzła szlaków, gdzie dołącza się szlak żółty z Dukli przez Łazy Teodorowskie. Warto wiedzieć, że w tej okolicy, na stoku opadającym ku drodze do Mszany znajduje się rezerwat przyrody "Igiełki" z ponad 200. cisami pospolitymi w odmianie drzewiastej.

szlak gsb czerwony zwezłyska

Z węzła szlaków, GSB skręca na prawo i dalej wznosi się leśną drogą, która po chwili przechodzi w wydeptaną ścieżkę i prowadzi miejscami nad dość wysokim urwiskiem zwanym Uroczysko Zwezłyska, później dochodzi do wyraźnej drogi leśnej i po chwili już do węzła szlaków pod Kamienną Górą (673 m), gdzie łączy się ze szlakiem zielonym prowadzącym do Barwinka. Maszerując tym odcinkiem między drzewami prześwitują nam zbocza kamieniołomu w Lipowicy, często z odgłosami pracy tamże. Tu ponadto opuszczamy odcinek międzynarodowego szlaku E-3, który właśnie kieruje się szlakiem zielonym, a maszerując dalej ku Pustelni św. Jana będziemy teraz poruszać się drugim Europejskim szlakiem długodystansowym E-8, który przybył tu z Bieszczad i też kieruje się do Barwinka. Opuszczając węzeł szlaków, szlak czerwony schodzi stokami Kamiennej Góry i po minięciu przełączki zaczyna się wznosić stokami góry Zaśpit, okrążając ją dochodzi w końcu do Pustelni św. Jana, mijając po drodze kilka szafkowych kapliczek zawieszonych na drzewach. Zaraz przy wyjściu z lasu znajduje się węzeł szlaków, z drogowskazami i tablicą z siecią szlaków.

pustelnia św. jana trzciana pustelnia św. jana trzciana ołtarz

Spod pustelni szlak przechodząc obok kaplicy schodzi w dół do drogi asfaltowej i po chwili opuszcza ją, skręcając na lewo w leśną ścieżkę i prowadzi w kierunku Nowej Wsi, po drodze z widokami na dolinę Jasiołki i okoliczne szczyty, by w końcu dojść do drogi krajowej nr 9. Skręca tu na lewo i prowadzi nią 200 m (po drodze przystanek PKS), by następnie skręcić w prawo i przez most na Jasiołce zmierza do wsi. Tuż przy pierwszych domach i zabytkowej kapliczce, opuszcza asfaltową drogę i podchodząc łukiem do najwyżej położonych domów, szlak opuszcza wyraźną szutrową drogę i skręca na prawo na mało wyraźną dróżkę, zaraz później na lewo i w górę w kierunku lasu. Dochodząc do granicy lasu, skręca na prawo i ostro w górę wydostaje się na ścieżkę grzebietową, a następnie na zarastający powoli szczyt Szczob (625 m), choć jeszcze z widokiem na zachód. Później już tylko leśnymi dróżkami stokami Cergowej, po połączeniu ze szlakiem gminnym żółtym wydostaje się na najwyższy szczyt Cergowej (716 m), zwanej też Wielką Górą, a niektórzy nazywają ją też beskidzkim "Giewontem". Warto wspomnieć, że dawniej szlak GSB nie wychodził na grzbiet Cergowej, ale prowadził u jej podnóża. Na Cergowej widoków brak (kiedyś stała tu wieża), znajduje się tu tylko krzyż, czasem zeszyt do wpisów i pieczątka, w specjalnej skrzyneczce. Niegdyś stał tu słupek z drogowskazami szlaku papieskiego, ale nie ma już po nim śladu. Cały północny, niezwykle stromy stok Cergowej (zimą schodzą tu nawet lawiny) objęty jest przez rezerwat przyrody "Tysiąclecia", gdzie ochronie podlega fragment starej puszczy bukowo-jodłowej i wiele cennych roślin. Także na północnym stoku, przy żółtym szlaku gminnym znajduje się drugie miejsce związane z postacią św. Jana z Dukli, jest nim "Złota studzienka", gdzie Jan miał rozpocząć swe pustelnicze życie.

szlak gsb cergowa

Stąd szlak prowadzi przez kolejne szczyty Cergowej (683 i 681 m), mając po lewej bardzo stromy północny stok i następnie opuszcza grzbiet, schodząc do drogi u jego podnóża z wychodniami skalnymi po prawej. W miejscu, gdzie szlak dochodzi do wspomnianej drogi, w czasie II wojny światowej miała miejsce katastrofa niemieckiego samolotu transportowego, znajduje się tu jaskinia nazwana od tej katastrofy "Gdzie spadł samolot". Po dojściu do wspomnianej drogi szlak skręca na lewo i zmierza przeważnie w dół w kierunku Lubatowej. Ale zanim tam dojdzie, najpierw w okolicach, którędy przebiega linia energetyczna na Słowację, szlak dochodzi do drogi z Lubatowej do Dukli i dopiero nią asfaltem zmierza do wsi z widokami na okoliczne szczyty, w tym na Cergową za naszymi plecami. Asfalt niestety będzie nam towarzyszył aż do Iwonicza Zdroju. Idący w kierunku Cergowej muszą uważać, by skręcić z drogi głównej na lewo w drogę szutrową, a zaraz dalej ponownie, ale już na prawo, w mało widoczną obecnie dróżkę. Dochodząc do Lubatowej, szlak skręca na lewo i prowadzi główną drogą przez wieś, mija zabytkowy murowany kościół (pocz. XX w.), przed nim pomnik ofiar hitleryzmu i tuż za nimi opuszcza drogę główną, skręcając na prawo.

żabia góra panorama
iwonicz zdrój szlaki pttk

Stąd - nadal asfaltową drogą - zaczyna się podejście południowymi stokami Żabiej Góry, czym wyżej tym widoki rozleglejsze, w końcu kiedy droga wyraźnie skręca na lewo podejście kończy się i zaczynamy schodzić do Iwonicza Zdroju, najpierw przez przysiółek Turkówka (w prawo odbiega droga, którą można dojść na widokowy grzbiet Przymiarek lub do Bałucianki). Kto chciałby zobaczyć szerszą panoramę, może podejść na szczyt Żabiej (549 m) gdzie znajduje się krzyż oraz nieco zniszczona tablica informacyjna. Obniżając się w dolinę Iwonickiego potoku, po drodze nowy amfiteatr, za nim dawne skocznie narciarskie na stoku Przedziwnej, dalej basen i w końcu po przekroczeniu potoku dochodzi się do pierwszych sanatoryjnych budynków. Dalej szlak prowadzi tak jak droga główną, czyli pomijając deptak główny Iwonicza Zdroju, i przechodząc obok kościołów (nowego i starszego drewnianego pw. św. Iwo) dochodzi do głównego przystanku, gdzie po drugiej stronie drogi znajdują się drogowskazy tego szlaku, a obok tablica z przebiegiem szlaku papieskiego oraz tablica ze szlakiem architektury drewnianej woj. podkarpackiego.


Będąc w Iwoniczu Zdroju warto w nim samym i okolicy zwiedzić kilka miejsc i obiektów. Na pewno warto przespacerować się daptakiem, gdzie znajduje się dawna zabudowa sanatoryjna z II poł. XIX wieku i początku XX wieku: tzw. Stary Pałac (obecnie dyr. Uzdrowiska), willa "Bazar" z wieżą zegarową, Pijalnia Wód, Stare Łazienki, pawilon w kształcie altany nad źródłami "Amelia" i "Karol". Już poza deptakiem wille "Krakowiak" i "Biały Orzeł". Wiele tu także tablic pamiątkowych, obelisków i pomników zasłużonych dla uzdrowiska osób, czy jego historii. Warto też podejść do źródełka "Bełkotka", aleją Wincentego Pola biało-zielonym szlakiem spacerowym. Bądąc tu dłużej, warto rozważyć wyjście na widokowy grzbiet Przymiarek, np. tym szlakiem, a nawet podejść do wyremontowanej cerkwi w Bałuciance.

tekst i fot. Dariusz Zając

Punktacja GOT:
Kąty - Polana 9/6
Polana - Hyrowa 3/6
Kąty - Hyrowa
Hyrowa - Nowa Wieś 11/11
Nowa Wieś - Cergowa 7/3
Cergowa - Lubatowa 5/8
Lubatowa - Iwonicz Zdrój 4/4

Czasy przejść:
Kąty - Hyrowa 4 h / 3.45 h
Hyrowa - Pustelnia św. Jana 2.45 h / 2.15
Pustelnia św. Jana - Nowa Wieś - 0.40 h / 0.55 h
Nowa Wieś - Cergowa 1.20 h / 1 h
Cergowa - Lubatowa 1.20 h / 1.50 h
Lubatowa - Iwonicz Zdrój 1.15 h / 1.15 h

cerkiew hyrowa chyrowa krzyż gsb dom pustelnia św. jana dom pustelnia św. jana pustelnia św. jana zaśpit lubatowa pomnik pomordowanych 2 wojna cergowa grań szczytowa łysa góra pogórze karpackie łysa góra beskid niski grzywacka wiata gsb kamienna góra gsb beskid wezeł szlaków pustelnia św. jana pasmo łysej góry szlak czerwony gsb kościół drewniany iwonicz zdrój kościół lubatowa kościół drewniany iwonicz zdrój ołtarz kościół drewniany iwonicz zdrój

Ostatnia aktualizacja:
26-11-2015 12:15:18

wróć do strony ze szlakami PTTK w Beskidzie Niskim
wróć do strony ze szlakami PTTK

stat4u