Ścieżka przyrodnicza „W przełomie Jasiołki” w Jaśliskim PK


Jest to ścieżka przyrodnicza zlokalizowana na terenie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego i znajdującego się w jego granicach Rezerwatu "Przełom Jasiołki" w Beskidzie Niskim, nieopodal przysiółka Tylawy - Stasianie (inne stosowane nazwy to Stasiane, Stasiana). Pomysłodawcy i wykonawcy ścieżki (Nadleśnictwo Dukla, Zarząd Gminy Dukla i Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych) na tablicy informacyjnej podają, że zaczyna się ona przy polu biwakowym i parkingu (przy drodze wojewódzkiej 897), ale nic na to w terenie nie wskazuje, bowiem ani przy tym polu nie ma żadnych oznaczeń ścieżki, czy drogowskazu, ani też przy dojściu z niego do miejsca, gdzie zaczyna się jej pętla nie uświadczy żadnego oznakowania ścieżki. Pierwsze oznakowanie pojawia się w miejscu, gdzie zaczyna się pętla. Więc z pola biwakowego trzeba podejść do jej początku w górę Jasiołki zielonym szlakiem PTTK prowadzącym tu przez Ostrą (687 m) do Zyndranowej.

Długość trasy, tej która jest wyznakowana w terenie, a więc samej pętli, wynosi niespełna 4 km (3,8 km), suma przewyższeń - 309 m, a czas potrzebny na jej spokojne przejście wynosi ok. 2 godzin. Na trasie zlokalizowano 7 przystanków, obecnie niektóre zaznaczone są w terenie tabliczką ze stosownym napisem. Ścieżka nie jest trudną do przejścia, nawet dla mało wprawnych turystów, choć różnica poziomów między najniższym, a najwyższym punktem trasy wynosi ok. 200 m. Oznakowana jest w terenie białym kołem, w środku którego znajduje się mniejsze koło koloru zielonego, a więc dokładnie tak, jak wygląda początek/koniec szlaku pieszego PTTK. Można ją przejść w obu kierunkach, ale pomysłodawcy ukierunkowali ją tak, że poszczególne przystanki ścieżki od 1 do 7, prowadzą od razu dość ostro w górę stokami Ostrej, a dopiero później schodzą w dolinę Jasiołki, co wg mnie jest niezbyt fortunnym rozwiązaniem. Ja proponuję zupełnie odwrotny kierunek marszu, najpierw łagodnie doliną wzdłuż Jasiołki (lewa odnoga na rozdrożu) i dopiero później stopniowe wznoszenie się stokami Ostrej pod szczyt i następnie zejście w dolinę rzeki.


Przystanki na ścieżce "W przełomie Jasiołki":

1. Rezerwat przyrody "Przełom Jasiołki"
2. Okopy
3. Geologia
4. Jaworzyna górska
5. Droga łemkowska
6. Grąd
7. Przełom Jasiołki


1. REZERWAT PRZYRODY: PRZEŁOM JASIOŁKI

Jak już wspomniałem, z parkingu przy polu namiotowym trzeba dojść ok. 400 m do początku ścieżki, wyraźną szutrową drogą wzdłuż Jasiołki, gdzie po drodze możemy podziwiać ładnie kwitnącą na żółto nad brzegiem rzeki wschodniokarpacką Smotrawę okazałą, ponoć rezerwat i jego okolice to największe jej skupisko w polskich Karpatach. Nazwa pochodzi od jej wysokości (ok. 2 m), że ponoć patrzy "smotri" na nas z góry. Po minięciu mostku dochodzimy do zakrętu drogi, gdzie zaczyna się nasza ścieżka. Na jej początku umieszczone są tablice informacyjne z mapką poszczególnych przystanków ścieżki oraz ich krótkim opisem oraz kilkoma zdjęciami roślinności występującej w rezerwacie. Tu pojawia się pierwszy znak ścieżki przyrodniczej, na którą wchodzimy po prowizorycznych schodkach wyciętych w stoku opadającym do Jasiołki. Tu też znajduje się pierwszy przystanek ścieżki.

Rez. Przełom Jasiołki utworzony został w 1976 roku (pow. 123, 41 ha), by chronić drzewostany o naturalnym charakterze z dominującym zespółem żyznej buczyny karpackiej i pozdzespołów z grądem i jaworzyną górską z osobliwością - języcznikiem zwyczajnym i miesiącznicą trwałą, porastające przełomowy odcinek Jasiołki między masywami Ostrej (687 m) i Piotrusia (727 m). Na terenie rezerwatu w dolinie Jasiołki występują też rozległe połacie nadrzecznej olszyny górskiej, a w jego runie rzadka paproć - pióropusznik strusi. Ze wschodniokarpackich roślin górskich na uwagę zasługują: sałatnica leśna, smotrawa okazała, tojad wiechowaty czy omieg górski. Z innych roślin można spotkać parzydło leśne, wawrzynka wilczełyko, czy lilię złotogłów. Ogólnie pisząc, stwierdzono tu ponad 300 gatunków roślin naczyniowych. W faunie leśnej występują tu drapieżniki tj. lis, wydra i kuna leśna, z przedstawicieli parzystokopytnych spotkać można jelenia, sarnę i dzika. Oprócz nich zamieszukją tu także drobne ssaki: mysz leśna, nornica, wiewiórka, oraz przedstawiciele awifauny: kruk, myszołów, trznadel, zięba, kowalik, rzadziej: orlik krzykliwy, jastrząb, czy kobuz. Z płazów spotkać tu można: kumaka górskiego, traszkę karpacką, traszkę górską, czy ropuchę szarą, a nawet salamandrę plamistą. Natomiast z gadów występują: jaszczurka żyworodna, zaskroniec i żmija zygzakowata.

Dalszy opis ścieżki będzie w kierunku odwrotnym niż zaproponowali to pomysłoadawcy tejże.

Po pokonaniu prowizorycznych schodków, dochodzimy do rozdroża naszej ścieżki. Aby iść zgodnie z numeracją, musielibyśmy tu iść w prawo, ostro w górę, ja natomiast proponuję iść lewą odnogą. Maszerujemy więc wyraźnie wydeptaną ścieżką, trawersując stromy stok opadający ku Jasiołce, najpierw lekko w górę, ale po chwili zaczynamy się obniżać. Po drodze ułatwienia w postaci mostków i poręczy oraz stanowiska paproci i smotrawy okazałej, a także zwalonych drzew, niektóre już zbutwiałe, które zapewne są siedliskiem wielu gatunków organizmów żywych (zwierząt, roślin i grzybów). Schodząc już ostrzej w dół, w dolinę Jasiołki spotykamy pierwsze okazy języcznika zwyczajnego, jedynej paproci, która zamiast wielu listków rozmieszczonych na jednej łodydze, posiada jeden duży liść. Nazwa języcznik ponoć zwięła się od tego, że liść przypomina język jelenia. Rośnie głównie w miejscach zacienionych. Na wiosnę spatkać możemy tutaj także licznie kwitnący czosnek niedźwiedzi. W końcu dochodzimy do miejsca, gdzie nasza ścieżka przybliży się do koryta Jasiołki najbardziej. Ten ostatni odcinek to punkt 7 ścieżki.

7. PRZEŁOM JASIOŁKI

Przełom Jasiołki, to miejsce, gdzie wspomniana rzeka przeciska się wąskim korytem (miejscami 20-30 m) pomiędzy dwoma szczytami Beskidu Niskiego tj. Ostrą (687 m n.p.m.) położoną na południe od przełomu i długim masywem Piotrusia (728 m n.p.m.) położonym na północ. Szczególnie strome są tu stoki Ostrej, opadające ku rzece, na których zlokalizowano rez. Przełom Jasiołki. Źródła Jasiołki znajdują się na wschodnich stokach góry Kanasiówka (823 m) w największym obszarowo rezerwacie polskich Karpat o nazwie "Źródliska Jasiołki", nad miejscowością Jasiel. Po przepłynięciu 76 km, w tym przełomowego odcinka, Jasiołka wpada do Wisłoki w Jaśle. W miejscu przełomu widać skalne progi na rzece, jak i skały, z którch zbudowany jest ten przełomowy odcinek.

Z punktu 7 nasza trasa odbija od koryta rzeki i prowadzi w górę, co prawda znaków szlaku w tym miejscu nie widać (pojawiają się wyżej), ale ścieżka jest w miarę wydeptana. Po wyspinaniu się na tarasę maszerujemy w kierunku wschodnim, po lewej w dole mając Jasiołkę, a po prawej stromy stok Ostrej, który później będziemy oglądać z góry. Powoli oddalając się od Jasiołki, i lekko wznosząc się, dochodzimy do miejsca, gdzie zlokalizowano kolejny przystanek ścieżki nr 6 - Grąd.

6. GRĄD

Mianem grąd określany jest wielogatunkowy i wielowarstwowy typ siedliskowy lasu liściastego. W przypadku naszego rezerwatu wyróżniono tu 4 jego odmiany: subkontynentalny, niski, typowy i wysoki. Z drzew tu występujących możemy wyróżnić: buka, jodłę, graba, wiąza górskiego, lipę, olszę szarą i jesiona wyniosłego. W runie leśnym licznie występuje tu także czosnek niedźwiedzi, a z krzewów m.in.: wawrzynek wilczełyko, wiciokrzew suchodrzew, bez czarny i leszczyna.

Maszerując dalej, nasza ścieżka zaczyna zataczać łuk i wspinać się stokami Ostrej nad to urwisko, które widzieliśmy wcześniej z dołu, będąc nad Jasiołką. Będąc nad tym urwiskiem, cały czas się wznosimy, choć już łagodniej niż gdy zataczaliśmy łuk, ale ścieżka staje się dość kamienista i w końcu dochodzi do miejsca, gdzie będziemy ostro skręcać w lewo, który to skręt jest odpowiednio oznakowany w postaci znaków ścieżki i dodatkowo strzałek. Po skręcie w lewo, cały czas lekko się wznosząc, zbliżamy się do punktu 5 ścieżki - droga łemkowska, po której już maszerujemy.

5. DROGA ŁEMKOWSKA

Jest to dawna droga zbudowana przez miejscowych Łemków, umożliwiająca im eksploatację lasu na stokach Ostrej oraz możliwość dojścia z bydłem na wypas w niegdyś podszczytowych polanach. Obecnie polan już nie ma i nikt nie zwozi tędy drzewa, bowiem dawni mieszkańcy zostali wysiedleni w ramach Akcji "Wisła", a później utworzono tu rezerwat, więc teren jest wyłączony z eksploatacji. Niemniej jednak do dnia dzisiejszego droga jest wyraźnie widoczna, a poprowadzona jest trawersem stokami Ostrej, więc aby w miarę wypoziomować teren, na opadającym stoku poukładane są łamane kamienie. Gdzie niegdzie w internecie można spotkać informację, że droga ta zwana była przez Łemków "Werchowa Put", choć patrząc na mapę W. Krukara np. Gmina Dukla, to umiejscawia on taką nazwę (dokładnie: Wierchowa Put) na niej, ale gdzie indziej, już za Ostrą idąc w kierunku Tokarni (693 m).

Po skręcie na ową drogę, po chwili mijamy pierwszy słupek stojący obecnie w terenie z nazwą przystanku - ŁEMKOWSKA DROGA. Stąd dalej się wznosimy trawersując stok Ostrej, którą mamy po prawej, pojawiają się tu także paprocie, w tym języcznik zwyczajny oraz całe połacie czosnku niedźwiedziego. Z czasem nasza wyraźna droga zanika, przechodząc w ścieżkę i mijamy po drodze zwalony stary buk, cały omszony. Jakieś 100 m wyżej niego dochodzimy do kolejnego przystanku ścieżki, nr 4 - Jaworzyna górska, który jest zaznaczony w terenie stosowną nazwą zawieszoną na słupku, to drugi i ostatni obecnie zaznaczony punkt tej ścieżki w terenie.

4. JAWORZYNA GÓRSKA

Jest to zbiorowisko roślinne w lesie, gdzie dominującym gatunkiem jest jawor z domieszką buka i wiązu górskiego oraz sporadycznie jodła i brzoza. W lesie, w którym się znajdujemy, dodatkowo w runie leśnym spotkamy języcznik zwyczajny, o którym już wspominałem, a oprócz niego także: miesiącznica trwała, żywokost sercowaty, żywiec gruczołowaty i liczne paprocie: narecznica samcza, paprotnik kolczysty, zachyłka oszczepowata, czy zachyłka trójkątna. Są też rośliny związane ze środowiskiem skalnym: paprotka zwyczajna i rozchodnik karpacki.

Idziemy dalej, wciąż w górę, a nasza ścieżka zakręca na prawo, zostawiając Ostrą po lewej stronie i w końcu osiągamy najwyższy punkt trasy znajdujący się ok. 300 m poniżej głównego wierzchołka. Odtąd będziemy się tylko obniżać, poza jednym wyjątkiem. Z tego też miejsca w lewo w kierunku szczytu odchodzi nikła ścieżka, którą możemy dojść do zielonego szlaku PTTK i dalej na Ostrą, na której widoków paktycznie nie ma żadnych poza wycinkowym, spotkamy tam współczesną figurkę Matki Bożej na kamiennym kopczyku. Natomiast nasza ścieżka skręca tu na prawo i prowadząc granią, początkowo słabo widoczną ścieżką (roślinność wychodzi na nią), obniża się w kierunku początku naszej trasy. Po chwili marszu dochodzimy do miejsca, w którym zlokalizowano 3 punkt ścieżki o nazwie - geologia.

3. GEOLOGIA

Wszystkie opracowania na ten temat wspominają, że zbocze góry Ostra pokrywa w tym miejscu gołoborze piaskowcowych odłamków, który powstały w drodze rozpadu odpornych na erozję warstw tzw. piaskowca z Mszanki (gruboławicowy, gruboziarnisty, niekiedy zlepieńcowaty), tworzącego partie szczytowe tej góry. Wypiętrzenie to miało mieć miejsce w okresie trzeciorzędu. Ale masyw Ostrej jest także miejscem występowania innych piaskowców, czyli cienkoławicowych, łupków (pstre i zielone) oraz margli. Ta właśnie budowa geologiczna połączona z dużym kątem nachylenia północnego stroku Ostrej powoduje, że dochodzi tu do osuwisk, szczególnie w okolicach tzw. Sinego Brzegu (Siny Berech), gdzie zbocze Ostrej opada kilkudziesięciometrowym uskokiem w dolinę Jasiołki jeszcze przed wpłynięciem w przełom. Tak naprawdę wedrując dokładnie ścieżką trudno nam to zaobserwować, bowiem w miejscu w który zlokalizowano ten punkt, po drodze spotykamy tylko kilka nieznacznych kamieni piaskowcowych. Dużo ciekawszym terenem do takich obserwacji jest koryto rzeki przy 1 przystanku ścieżki.

Cały czas obniżamy się grzbietową ścieżką, granicą rezerwatu, który znajduje się po naszej prawej ręce, by w końcu dojśc do małej przełączki, z której musimy nieznacznie podejść, by później już tylko iść w dół. Z tego miejsca nasza ścieżka przechodzi w drogę leśną, a schodząc w pewnym miejscu dochodzimy do nieoznakowanego rozdroża, na którym wybieramy prawą odnogę (idący w górę, wybierają lewą odnogę). Dalej się obniżając dochodzimy do miejsca, gdzie nasza drogą zakręca na lewo i schodzi z grzbietu, w tym miejscu trzeba uważać, bowiem nasz szlak prowadzi tu na wprost wchodząc na wydeptaną ścieżkę prowadzącą zwężającym się grzbietem. A jest to miejsce kolejnego, ostatniego już punktu tejże ścieżki, nr 2 - Okopy.

2. OKOPY

Miejsce, w którym się znajdujemy w czasie II wojny światowej był świadkiem walk do jakich doszło tu w 1944 roku, kiedy to w ramach operacji dukielsko-preszowskiej wojska radzieckie i czechosłowackie chciały przedrzeć się przez Karpaty, na południowe stoki, czyli na obecną Słowację. "Obrońcami" karpackiego grzbietu były jednostki niemieckie. W tym ponoć miejscu miały być rozlokowane stanowiska ciężkich dział, ale żeby można było z nich strzelać, wycięto całe połacie lasu odsłaniając teren. W okolicznym drzewostanie można odnaleźć jeszcze pokaleczone odłamkami drzewa. Rosnące poniżej zagajniki brzozowe, jako naturalna sukcesja, mają być dowodem na wylesienie z czasów II wojny. Wędrując ścieżką, po 70 latach od tamtych wydarzeń, trudno zaobserwować te okopy, czy stanowiska dział, podobnie jak i pokaleczone odłamkami drzewa. Choć w jednym miejscu widoczne jest nienaturalne zagłębienie terenu wskazujące, że może to być stanowisko działa.

Stąd dalej się obniżamy wydeptaną ścieżką i dochodzimy do rozdroża, gdzie nasza ścieżka się rozdwaja, tym samym zatoczyliśmy pętlę. Schodzimy po schodkach i jesteśmy ponownie przy wejściu do rezerwatu i na naszą ścieżkę.


Jak tu dojechać?
Trafić do Stasianego nie jest trudno, bowiem przysiółek ten położony jest przy drodze wojewódzkiej 897 prowadzącej z Tylawy do Komańczy. Jadąc od zachodu przez Duklę, będąc już na drodze międzynarodowej E 371 lub krajowej 19, wystarczy w Tylawie skręcić na Komańczę i po 2 km dojeżdżamy do pola biwakowgo i parkingu przy nim. Jadąc od wschodu np. z Komańczy skręcamy na drogę 897 w kierunku Tylawy, stąd mamy już nieco więcej kilometrów - 34. Tak czy inaczej poruszając się samochodem lub motocyklem, musimy wjechać na drogę wojewódzką 897, innego rozwiązania nie ma.


Ostatnia aktualizacja:
19-07-2016 15:41:54

wróć do strony ze ścieżkami dydaktycznymi

stat4u