Ścieżka przyrodnicza „Do Złotej Studzienki” - Cergowa


Jest to ścieżka przyrodnicza zlokalizowana częściowo na terenie rezerwatu przyrody „Tysiąclecia na Cergowej Górze”, który zajmuje północne stoki góry Cergowa (716 m) w Beskidzie Niskim. Rezerwat powstał w 1963 roku, a ochroną objęty został fragment lasu mieszanego o naturalnym charakterze z szeregiem rzadkich gatunków flory. Częściowo, od początku do "Złotej Studzienki" ścieżka prowadzi wraz ze szlakiem gminnym żółtym, prowadzącym przez szczyt Cergowej (716 m) i Piotrusia (728 m) do Stasianego. Ścieżka utworzona staraniem Nadleśnictwa Dukla i miejscowego samorządu. Zaczyna się na końcu wsi Cergowa, przys. Zakluczyna, dokąd możemy podjechać samochodem, pod koniec wąską, ale asfaltową drogą, gdzie na końcu znajduje się nieformalny parking, na którym spokojnie może stanąć ok. 8-10 samochodów.

Długość ścieżki wynosi nieco ponad 3 km (choć wszyscy podają, za leśnikami zapewne, że 4 km), a posiada ona 7 przystanków informujących o: ekotonie, rezerwacie przyrody, podszyciu z kłokoczką południową, stawach z ostoją bioróżnorodności, kapliczce z figurą św. Jana, piaskowcowych ostańcach oraz lesie górskim ze zróżnicowanymi gatunkami drzew. Czas potrzebny na jej przejście wynosi ok. 1,5 - 2 godzin, w zależności od kondycji, czy czasu na podglądanie przyrody. Oznakowanie ścieżki to zielony wizerunek choinki na białym owalnym tle oraz dodatkowo drogowskazy drewniane w niektórych miejscach, głównie nagłych skrętów ścieżki. W 2017 roku oznakowanie to nie jest w najlepszym stanie, w niektórych miejscach znaki ścieżki mało już widoczne lub na dłuższych odcinkach ich brak. W pierwszej części ścieżki w sukurs przychodzi nam dobrze oznakowany szlak żółty gminny, natomiast w drugiej części musimy uważać, bo są co najmniej 2 skręty, gdzie możemy je przeoczyć.


Przystanki na ścieżce przyrodniczej "Do złotej studzienki":

1. Skraj lasu - ekoton
2. Rezerwat przyrody "Tysiąclecia na Cergowej Górze"
3. Podszycie leśne z kłokoczką południową
4. Stawy z ostoją bioróżnorodności
5. Kapliczka z figurą św. Jana
6. Piaskowcowe ostańce
7. Las górski


Z parkingu, gdzie znajdują się tablica informacyjna o ścieżce, drogowskazy szlaku żółtego i figura Matki Bożej na wysokim postumencie, oraz widok na opadające w kierunku Jasiołki ramię Cergowej, udajemy się przez łąkę (w okresie wiosenno-letnim rozkwieconą), wydeptaną ścieżką w dół i po ok. 80 m dochodzimy do granicy lasu, gdzie znajduje się pierwszy przystanek ścieżki.

1. SKRAJ LASU: EKOTON

Skraj lasu i dawnych pól, zwany ekotonem, jest miejscem przenikania się zbiorowisk leśnych charakterystycznych dla obu ekosystemów. Zauważyć tu można: dziki bez zwany hebd, tojad, jeżynę, oraz z drzew: jawor, czy lipę drobnolistną. Każdy skraj lasu, to bardzo dobre miejsce lęgowe występujących tu ptaków śpiewających.

Z miejsca usytuowania tablicy informacyjnej ścieżka obniża się ułożonymi płytkami chodnikowymi, stromym stokiem w wąwóz potoku, nad którym umieszczono drewniany mostek ułatwiający przejście na drugą stronę. Zejście ubezpieczane jest dodatkowo drewnianymi barierkami. Potok płynie tu w wąwozie, a nieopodal mostku dopływa do niego inny ciek wodny. W okolicach potoku już mamy możliwość obejrzeć pierwsze łany czosnku niedźwiedziego, który towarzyszył nam będzie w wielu miejscach na trasie ścieżki. Oczywiście najciekawszy widok jest na wiosnę, kiedy to zieleń liści jest najintensywniejsza i z czasem gdy zakwita na biało. Po minięciu mostku skręcamy w lewo i wspinamy się łagodnie dość szeroko wydeptaną ścieżką przez las mieszany, a z czasem iglasty. W tym iglastym zagajniku mijamy po drodze drewnianą ławkę, więc można sobie odpocząć. Po chwili marszu, teren staje się bardziej płaski, a nasza ścieżka przecina się z drogą leśną i tuż za nią dochodzimy do granicy rezerwatu "Tysiąclecia na Górze Cergowej", co oznajmia nam stosowna tablica w kolorze czerwonym z białymi napisami. Tuż obok stoi tablica informacyjna ścieżki przyrodniczej o rezerwacie - czyli przystanek nr 2. Jest też w tym miejscu kolejna drewniana ławka.

2. REZERWAT PRZYRODY: TYSIĄCLECIA NA CERGOWEJ GÓRZE

Został utworzony jako rezerwat leśny, dnia 14.01.1963 roku, na północnych, stromych stokach góry Cergowa (716 m) o powierzchni 63,50 ha. Niektóre źródła podają, że powstał już wcześniej, bo w 1957 roku dla ochrony cisa pospolitego pod nazwą "Cisy w Jasionce". Rezerwat chroni naturalne lasy mieszczane, w niższych partiach jest to olszynka karpacka, natomiast w wyższych tzw. las grądowy z takimi drzewami jak: grąd, dąb szypułkowy, jesion, lipa, trześnia. W części wschodniej, a więc na najstromszych stokach Cergowej występuje tu tzw. jaworzyna górska, czyli jawor z domieszką buka i wiązu górskiego. Ogólnie wystepuje tu 18 gatunków drzew. W rezerwacie licznie występuje także cis pospolity w odmianie krzewiastej, którego jest ok. 100 okazów. Oprócz nich występują tu ponadto stanowiska rzadkich roślin tj. kłokoczka południowa, języcznik zwyczajny, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, omieg górski, obrazki alpejskie, czy liczne połacie czosnku niedźwiedziego, będącego pod częściową ochroną i miesiącznicy trwałej, rośliny, którą można obserwować przez cały rok, nawet w zimie, w formie łuszczynek nasiennych, blaszek w kształcie księżyca, zwanych jako "judaszowe srebrniki". Ogólnie można zliczyć tu 120 gatunków różnych roślin. Bogato reprezentowane są tu grzyby, ponad 100 gatunków. Faunę, z większych gatunków, reprezentują takie zwierzęta jak: jelenie, sarny, dziki, sporadycznie pojawia się wilk i lis. Z większych ptaków gniazdują tu orliki krzykliwe, myszołowy i puszczyki uralskie.

Mijając przystanek nr 2, trasa prowadzi dalej w miarę płasko, wydeptaną leśną ścieżką, mieszanym lasem. Po chwili marszu przekraczamy niewielki potok. W tej okolicy widać wiele wiatrołomów, które zapewne już tam zostaną, i mimo że same obumierają lub obumarły, to dają możliwość życia wielu organizmom i roślinom. Po minięciu potoku, ścieżka lekko się wznosi, mijamy ogrodzone ujęcie wody i po chwili marszu dochodzimy do kolejnego przystanku ścieżki nr 3, o nazwie - Podszyt. Na przeciw tablicy umiejscowiono 2 ławki, ale już tylko na jednej da się jakoś usiąść.

3. PODSZYCIE LEŚNE

Podszyt, to warstwa roślinności w ekosystemie leśnym zbudowana głównie z krzewów i niskich drzew. Występowanie podszytu wpływa korzystnie na stan drzewostanu danego miejsca, zwieszając jego przyrost. Wpływa też korzystnie na warunki siedliskowe, na klimat wnętrza lasu, bowiem osłaniając glebę od słońca zmniejsza jej parowanie. W rezerwacie w którym się znajdujemy, podszyt reprezentowany jest przez takich przedstawicieli jak: kłokoczka południowa, wiciokrzew suchodrzew, bez czarny, bez koralowy, czy leszczyna. Najciekawszym z nich jest kłokoczka południowa, dlatego nieco więcej o niej można wspomnieć.

Kłokoczka południowa (Staphylea pinnata) kwitnie na wiosnę, a w okresie późniejszym około lipca zawiązują się jakby torebki nasienne, wewnątrz których kłokoczą (stąd nazwa) nasiona o kolorze jasnobrązowym. Natomiast druga część nazwy - "południowa", wzięła się stąd, że występuje głównie po południowej stronie Karpat, a na naszym terenie ma swoją północną granicę występowania. Drewno kłokoczki, jako że jest dość twarde, było swego czasu wykorzystywane do produkcji drobnych sprzętów domowych, natomiast nasiona stosowano do wyrobu biżuterii, czy jako paciorki do różańców, bowiem nasiona mają właśnie taki kształt.

Mijamy przystanek nr 3 ścieżki i nadal się wznosimy, cały czas przez mieszany las, z czasem zaczynają pojawiać się buki. Dochodzimy po chwili marszu do rozdroża, gdzie prostopadle prowadzi szeroka leśna droga. W tym miejscu od naszej ścieżki w formie pętli, odbiega w prawo ścieżka dojściowa do "Złotej Studzienki". Gdy tam pójdziemy, to później będziemy musieli tu wrócić i iść w przeciwnym kierunku. Przy rozdrożu rośnie ciekawy okaz klonu jawor, to ten z poszczępioną nieco korą, jakby łuszczącą się, na którym namalowano znak szlaku żółtego. Jest tu także ławka, na której można spocząć oraz różne tablice, kierunkowa do wspomnianej studzienki, drogowskaz na Cergową i drogowskaz pokazujący kierunek ścieżki wskazujący trase do studzienki. Skręcamy więc w prawo mijając niewielki ciek wodny i zaraz po lewej mijamy kolejny przystanek ścieżki, nr 4 - Stawy.

4. STAWY

Stawy leśne i nie tylko, w tym przypadku w zasadzie jeden staw i okoliczne tereny podmokłe są ostoją różnorodności biologicznej. Oprócz tego, że są wodopojem dla wielu ssaków i ptaków, to na wiosnę są także miejscem rozrodu płazów i gadów. W rezerwacie mamy do czynienia z następującymi żyjącymi przedstawicielami: traszka karpacka, salamandra plamista, kumak górski, zaskroniec, żmija zygzakowata. Z roslinności, która wykorzystuje podmokłe tereny wymienić można: rzęsa wodna, płesznik czerwonkowy, turzyce i wierzby. Obecnie wspomniany staw jest nieco zakrzaczony, a i wiatrołomy się też zwaliły w jego otoczenie. Do stawu można podejść, idąc w głąb obok stojącej tam tablicy informacyjnej.

Po minięciu stawu i podmokłego terenu powyżej niego, nasza droga wznosi się, a my mijamy kolejną drewnianą ławkę. Dalej już dochodzimy do miejsca, od którego wzięła nazwę nasza ścieżka, czyli do "Złotej Studzienki", gdzie po lewej wita nas już tablica z napisem: "(...) miejsce życia i modlitwy św. Jana z Dukli", a tuż obok tablica ustawiona w ramach ścieżki przyrodniczej z krótkim opisem. A jeszcze dalej kolejna tablica ze słowami Jana Pawła II o św. Janie z Dukli. Ławek jest tu dużo, więc z wybraniem miejsca na odpoczynek nie będzie problemu.

5. KAPLICZKA ŚW. JANA Z DUKLI

Głównym jednak akcentem tego miejsca jest kapliczka św. Jana z Dukli i źródełko wypływające ze skały obudowane kamienną cembrowiną, na której wspomniana kapliczka stoi. To w tym miejscu - przynajmniej tak głosi miejscowa tradycja - wspomniany Jan z Dukli zaczął swe pustelnicze życie, gdzie zamieszkał tu jeszcze zanim złożył śluby zakonne. Ale niedługo cieszył się tym miejscem, bowiem wkrótce ciekawscy pasterze zaczęli nachodzić to miejsce i zakłócać spokój Jana. Zmusiło go to poszukania sobie bardziej odludnego miejsca, a znalazł je na słynnej obecnie górze Zaśpit, nad Trzcianą. Mimo tego faktu, pamięć o św. Janie z Dukli, pod Cergową, nadal jest żywa. "Złota Studzienka" bowiem od lat pozostaje celem pielgrzymek, a w trzecią niedzielę lipca odbywają się tu msze święte.

Jan z Dukli urodził się ok. 1414 roku w Dukli w rodzinie mieszczańskiej. Uczył się w swoim rodzinnym miasteczku, a później w Krakowie, gdzie wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych – zwanych franciszkanami. Później pełnił funkcję gwardiana w Krośnie, a nastepnie we Lwowie. Zmarł 29 września 1484 we Lwowie. Po śmierci zaczął rozwijać się jego kult, który w 1733 r. doprowadził do tego, że papież Klemens XII ogłosił Jana z Dukli błogosławionym. Natomiast w 1997 r. papież Jan Paweł II wyniósł błogosławionego Jana z Dukli na ołtarze podczas mszy świętej na lotnisku w Krośnie, przy okazji wspominając o swoich wędrówkach po naszym regionie: "Dziękuję Bogu za to, że kanonizacja błogosławionego Jana z Dukli może mieć miejsce na jego rodzinnej ziemi. Imię jego, a zarazem chwała jego świętości związane są na zawsze z Duklą, starym, niewielkim miastem, położonym u stóp Cergowej oraz pasma Beskidu Średniego. Te góry i to miasto są mi dobrze znane z dawnych lat. Wędrowałem tędy wielokrotnie albo w stronę Bieszczad, albo też w kierunku przeciwnym, od Bieszczad, poprzez Beskid Niski aż do Krynicy. Mogłem też poznać tutejszych ludzi, uprzejmych, gościnnych, chociaż czasem zdziwionych gromadą młodzieży wędrującej z ciężkimi plecakami po górach. Cieszę się, cieszę się, że mogłem jeszcze tu powrócić, i właśnie tu pod Cergową, ogłosić świętym Kościoła katolickiego waszego rodaka i ziomka". Całość homilii można zabaczyć i wysłuchać w oryginale tutaj.

O tym miejscu, jak i o Dukli i Cergowej, wspomina Wincenty Pol w swym wierszu "Z pustyńki św. Jana z Dukli. Cytuję za: Dzieła Wincentego Pola wierszem i prozą, Lwów 1876:







Ostani pański dworzec pod górami
Świeci w tej Dukli staremi murami,
I parę świątyń wśród gór tu się chowa,
A po nad niemi już we mgłach Cergowa...
(...)
Po sławnych niegdyś przebrzmiała już sława,
Po sprawiedliwych pozostały prawa,
Po możnych pamięć pozostała zbytku...
Ale jak bije na Cergowej źródło,
Co było w Bożej miłości poczęte,
Tu dzisiaj jeszcze w sercach nie wychłudło,
I wiecznie żywe, jest w pamięci - Święte!
O i nie do tych duch się w dziejach garnie,
Co żyli w złocie, a dziś śpią w marmurze,
Ale co żyli dla świata nie marnie,
A dziś czuwają, jak Anieli-Stróże
Nad ową ziemią, co im rodzicielką,
Którą miłością kochali tak wielką,
Że na jej skrzydłach i za jej przyczyną
I dziś ku niebu jeszcze serca płyną.

Błogosławiony żył tu sługa Boży
Niegdyś Jan z Dukli - i wierna Cergowa,
W świętej pustyńce ślady jego chowa,
Gdzie obok źródła sypiał na rogoży.
I święte źródło bije tam wieczyście,
I w mrokach starych buków uroczyście....
I wiecznie żywa tam serca prostota
Odnawia pamięć świętego żywota

Kiedy Jan z Dukli po tej ziemi chodził
I świętobliwym żywotem zasłynął,
Bóg takiem światłem dusze mu nawodził,
Że naród za nim, jak za świętym płynął....

Gdy już odwiedzimy miejsce związane ze św. Janem z Dukli, aby dalej iść ścieżką przyrodniczą musimy wrócić się do wspomnianego wcześniej rozdroża przy stawach, czyli ok. 200 m. Dochodząc tamże idziemy na wprost, szeroką drogą leśną, choć żaden drogowskaz nie wskazuje na to, ani też żaden znak ścieżki na drzewie. Dopiero później pojawia się potwierdzenie, że faktycznie ścieżka tam prowadzi. Lekko się wznosimy, mijamy po drodze niewielkie wychodnie skalne i zaraz za nimi po prawej stronie dochodzimy do kolejnego przystanku ścieżki, nr 6 - Piaskowcowe ostańce.

6. PIASKOWCOWE OSTAŃCE

Piaskowcowe ostańce oprócz tego, że są często imponującymi wychodniami (choć akurat te przy ścieżce nie są zbyt duże), to także stwarzają możliwość życia wielu gatunkom roślin: paprociom, mchom, wątrobowcom. Sama Cergowa zbudowana jest z gruboziarnistych piaskowców cergowskich, nasuniętych na łupki pstre. Północne, strome stoki góry to czoło wypiętrzonych warstw piaskowca. Z roślin naskalnych wyróżnić tu można: zanokcicę skalną, zanokcicę murową, paprotkę zwyczajną, różnego rodzaju mchy i wątrobowce.

Po minięciu piaskowcowych ostańców nasza droga leśna nadal się wznosi, ale nieznacznie, i w końcu przełamujemy grzbiet, po czym zaczynamy się obniżać wśród mieszanego lasu. Obniżanie to jest chwilowe i niewielkie, bowiem po chwili ponownie wznosimy się wśród łanów czosnku niedźwiedziego, a droga staje się jeszcze szersza, a nawet wyłożona miejscami tłuczniem. Po czym dochodzimy do rozdroża, gdzie spotykamy tablicę informacyjną o rezerwacie przyrody, a także drogowskaz kierunkowy do "Złotej Studzienki", a więc dla idących w przeciwną stronę. Mijając to rozdroże musimy uważać, bowiem tu jeszcze idziemy na wprost, mijając drogę po lewej, a zaraz później odbiegająca także na prawo. I po minięciu tej drugiej drogi, po lewej stronie leży nieduża wychodnia piaskowca, przy której opuszczając wyraźną drogę, skręcamy w lewo na wydeptaną ścieżkę.

Po skręcie na ścieżkę zaczynamy się obniżać, dalej wśród łanów czosnku niedźwiedziego. Schodzimy na niewielką przełączkę, nieckę, gdzie naszą ścieżkę przecina inna, idziemy tu na wprost i zaczynamy się wznosić przez las z drzewami iglastymi, nieco schorowanymi. Po czym wychodzimy na grzbiecik, gdzie nasza ścieżka dołącza ponownie do drogi leśnej, którą wcześniej opuściliśmy, gdzie skręcamy lekko na lewo. Idąc w przeciwnym kierunku trzeba uważać, by na tym rozdrożu skręcić na prawo. Maszerujemy grzbietową partią, nadal wśród drzewostanu iglastego z czasem lekko obniżając się. Las staje się mieszany, nasza droga się zwęża, po czym ponownie rozszerza i las przechodzi ponownie w iglasty. Obniżając się dalej musimy uważać, by w niewielkiej przełączce nie przeoczyć nagłego skrętu naszej ścieżki na lewo. Skręt w zasadzie nieoznaczony, bowiem biała strzałka już praktycznie niewidoczna, a drogowskaz kierunkowy leży na ziemi i w zależności jak go ktoś przesunie, to tak pokazuje. W każdym bądź razie, jak przeoczylibyśmy skręt i dojdziemy do rozdroża, które znajduje się w bliskiej odległości od naszego skrętu ścieżki, to musimy się nieznacznie wrócić i poszukać wydeptanej ścieżki w dół i znaku szlaku (tzw. wciągającego) namalowanego tam na sośnie. Po skręcie w lewo obniżamy się dość znacznie i po chwili dochodzimy do ostatniego przystanku ścieżki nr 7 - Las górski.

7. LAS GÓRSKI

Występujący tu las na opadającym żyznym siedliskowo stoku odznacza się bardzo bogatym składem gatunkowym drzewostanu. Rośnie ich tu bowiem wiele, z iglastych będą to: jodła, świek, sosna, modrzew i cis, natomiast z liściastych to: buk, dąb, lipa, grab, wiąz górski, jawor, olcha, brzoza, jesion, wierzba, klon polny, czy osika. Natomiast dopełnieniem drzewostanu jest runo leśne, gdzie spotkać możemy: czosnek niedźwiedzi, żywiec gruczołowaty, goryczkę trojeściową, czy miesiącznicę trwałą.

Mijając miejsce, gdzie znajduje się tablica, zmierzamy w dół, wydeptaną ścieżką leśną, która zatacza lekki łuk i dochodzimy do wąwozu w którym płynie potok. Przekraczamy go i nasza ścieżka lekko się wznosząc skręca na lewo prowadząc wyraźną drogą, która sprowadza nas po chwili na parkig. Idąc w przeciwną stronę z parkingu, a więc najpierw do punktu 7 ścieżki, jest co najmniej 3 rozdroża zupełnie nieoznakowane, więc na pierwszych dwóch trzeba wybierać skręty na prawo, na kolejnym, wybieramy lewą odnogę.


opracowanie i fot. Dariusz Zając

Jak tu dojechać?
Aby trafić najbliżej początku ścieżki, należy dostać się do Dukli i w niej skręcić na wschód w kierunku Jasionki. Mijamy most na Jasiołce, nasza droga skręca na prawo i jedziemy dalej prosto. Na następnej krzyżówce, opuszczamy drogę główną do Jasionki, która skręca w lewo, my natomiast jedziemy przez wieś Cergową na wprost. Początkowo droga jest dość szeroka, ale z czasem robi się węższa, a na samym ostatnim podjeździe już bardzo waska, ale do końca asfaltowa. Po minięciu ostatniego domu wyjeżdżamy na mini parking, gdzie możemy zostawić samochód. Dalej już udajemy się pieszo. Jeśli ktoś by chciał, to może w to miejsce dostać się pieszo prosto z Dukli, gdzie przy przystanku autobusowym zaczyna się szlak gminny, prowadzący na Cergową.


Ostatnia aktualizacja:
22-06-2017 12:14:00

wróć do strony ze ścieżkami dydaktycznymi

stat4u