Szczyty i pasma Beskidu Niskiego

Ferdel (648 m) i Mały Ferdel (578 m)


Ferdel (647,8 m n.p.m.) - to niezbyt wysoki szczyt, który wraz z bliźniaczym Małym Ferdlem (577,6 m) są najbardziej na zachód wysuniętymi z pasma Magury Wątkowskiej, przy okazji są to także północne krańce Beskidu Niskiego. Oba szczyty położone są na terenie Magurskiego Parku Narodowego, a administracyjnie jest to woj. małopolskie. Północne stoki obu szczytów opadają ku Pogórzy Jasielskiemu i miejscowościom Bednarka i Rozdziele, natomiast południowe nad uzdrowiskową miejscowość Wapienne. Co ciekawe, patrząc na mapy Geoportalu odnośnie wspomnianych szczytów, gdy włączymy funkcję Ortomapa, nie występuje tam nazwa Ferdel, ale Mały Fyrdej i Fyrdej. Przez obydwa szczyty przechodzi też jeden ze starszych szlaków w Beskidzie Niskim, zielony z Gorlic do węzła szlaków Magura Wątkowska i dalej, od 1997 roku do Ożennej. Przy czym szlak ten omija obecnie główny wierzchołek Ferdla (648 m), choć na mapie WIG z 1937 roku przebiega przez niego, więc musiała nastąpić tu zmiana przebiegu. Natomiast pomiędzy tymi szczytami zaczyna/kończy się szlak niebieski Biecz- Ferdel, reaktywowany w 2015 roku na tej trasie, bowiem przez wiele lat funcjonował skrócony odcinek Rozdziele-Ferdel. Na stokach Małego Ferdla, przy zielonym szlaku stoi drewniany krzyż, zaznaczony jest on już na mapie WIG z 1937 roku, ale nie udało mi się dowiedzieć, co on upamiętnia.

Końcem kwietnia 1915 roku, kiedy front oparł się o okolice Gorlic, a 2 maja ruszyła ofensywa państ centralnych - zwana później operacją gorlicką - to w oparciu o wzgórza Mały Ferdel, Ferdel, Kornuty i dalej do Wątkowej, Rosjanie oparli swoją drugą linię umocnień. Na wspomnianą linię obrony Rosjan, 3 maja nacierały Bawarskie Pułki Piechoty, nie osiągnąwszy jednak sukcesu wobec twardego oporu Rosjan. Dopiero następnego dnia udało im się zdobyć Ferdel, po wcześniejszym wycofaniu się Rosjan. Pokłosiem tych walk są cmentarze w okolicy, np. cmentarz nr 83 w Wapiennem, gdzie spoczywa 38. żołnierzy rosyjskich (część poległych jeszcze z walk z kwietnia 1915r.).

Jako ciekawostkę można dodać, że niegdyś na wierzchołku Ferdla znajdował się ciekawy kamień z literami i cyframi. Nie do końca udało mi się zgłębić wiedzy, co oznaczały wyryte na nim oznaczenia, a były to na boku: "P. T. I 1930", natomiast na szczycie, dodatkowo były to dwie skrzyżowane kreski, tworzące znak "+". Najprawdopodobniej jest to dawny słupek do pomiarów triangulacyjnych, na co wskazywałby znak na górnej części w postaci "+" oznaczającego centr znaku. Dodatkowo przeglądając wytyczne techniczne G. 1-9 katalogu znaków geodezyjnych spotkałem się z oznaczeniem "PT" na słupkach stosowanych w tego typu pomiarach. Jak byłem na szczycie w 2011 roku, to kamień leżał luzem, niestety jakiś czas później, jeden ze znajomych stwierdził, że nie ma go już na szczycie, więc ktoś musiał go stamtąd zabrać. Oprócz wspomnianego wcześniej leżącego kamienia, są na szczycie jeszcze 2 inne, jak się zdaje młodsze słupki geodezyjne. Jeden w postaci wysokiego słupka betonowego (wys. ok. 1,5 m ponad ziemią, przekrój kwadratowy 16x16 cm, na rogach ścięty) z widoczną na jednym boku strzałką skierowaną w dół, i jak można wyczytać we wspomnianych wytycznych G. 1-9, tego typu słupki montowane były do ok. 1961 roku w odległości kilku metrów od punktów triangulacji państwowej 1-4 klasy na terenie całego kraju. Ostatnim, jest najpopularniejszy na naszych szczytach reper, niewiele wystający ponad ziemię z metalową głowicą z napisem: "ZNAK POMIAROWY AD 8785".

Na stokach Małego Ferdla znajdują się źródła mineralne uzdrowiska Wapienne: "Marta" i "Kamila". Są to siarczkowe wody mineralne (siarkowo-wodorowe), które mają zastosowanie głównie przy leczeniu schorzeń reumatyczno-gośćcowych, narządu ruchu, ale i w chorobach skórnych oraz układu oddechowego.


Ostatnia aktualizacja:
06-08-2017 20:10:49


wróć do strony głównej szczytów BN

stat4u