Szczyty i pasma Beskidu Niskiego

Baranie 754 m (sł. Nastavok, Stavok)


Baranie (754 m n.p.m.) słowacki Nastavok, Stavok - to dość wysoki szczyt górski wododziałowego pasma granicznego, położony w tzw. Beskidzie Dukielskim, który jest częścią Beskidu Niskiego. To zarazem najwyższy szczyt wspomnianego Beskidu Dukielskiego. W terenie, mimo że szczyt jest dość wysoki, zupełnie niczym się nie wyróżnia i ciężko go nawet wypatrzeć z różnych miejsc, bowiem jest to długie pasemko ciągnące się od okolic Polan do granicy państwa. Najciekawszy widok mamy chyba z Grzywackiej Góry lub Łysej Góry, gdzie widać jak to właśnie pasemko wznosi się ku granicy. Tak naprawdę to wcześniej cały ten grzbiet prowadzący ku granicy zwany był Baranie, co widać na mapie W. Krukara, a miejscowa ludność łemkowska nazywała go Spalenisko1. Na starszych mapach powojennych2 szczyt o nazwie Baranie był zaznaczony w oddaleniu od granicy i miał wysokość 728 m (tak jest jeszcze na mapach Geoportalu). Dopiero na późniejszych mapach PPWK dodano drugą wysokość, tym razem na granicy, ale bez nazwy - 759 m. Starsi turyści na pewno pamiętają jeszcze tabliczkę na granicy z nazwą Baranie i wysokością 728 m. Obecnie nazwa Baranie została przeniesiona na samą granicę, i tak też jest zaznaczana na współczesnych mapach turystycznych, mając wysokość 754 m. Różnica wysokości o 2 m, którą podają Słowacy (752 m) wynika z odniesienia pomiarów do innego morza. Słowacy mierzą do poziomu M. Adriatyckiego (Triest), my natomiast do poziomu M. Bałtyckiego. Trudno dziś powiedzieć skąd się wzięła ta nazwa na określenie tego grzbietu, czy szczytu, ale można przypuszczać, że została przeniesiona od nazwy pobliskiego przysiółka Olchowca o nazwie Baranie, znajdującego się na zachód od tego grzbietu, gdzie płynie też potok o tej samej nazwie.

Do 2000 roku na Baranim stała metalowa wieża postawiona jeszcze w czasie II wojny światowej przez Niemców, ale niekonserwowana zawaliła się na przełomie 2000/2001 pod wpływem zapewne oblodzenia i wiatrów dukielskich. Jej ruina leżała do jesieni 2005 r., kiedy to została zabrana ze szczytu. Co ciekawe, na szczycie swego czasu stały aż 2 wieże, co pokazuje nam pewne archiwalne zdjęcie zamieszczone na portalu o Beskidzie Niskim lub w wydanym folderze o słowackich wieżach widokowych w Nizkych Beskidach. Obok wspomnianej już metalowej wieży, drugą była drewniana wieża triangulacyjna, jakich wiele stało w naszych i nie tylko naszych górach. To m.in. na nich opierały się badania kartograficzne minionego wieku. Wybudowana została w latach 60. XX wieku, i choć wprawdzie nie była ona zbudowana dla celów turystycznych, to spełniała na pewno także taką funkcję. Wieża ta przetrwała gdzieś do połowy lat 70. Po zawaleniu się wieży metalowej, szczyt ten praktycznie stracił miano widokowego, choć jeszcze jakieś wycinkowe widoki były, szczególnie jak weszło się na ruinę zwalonej wieży. Ale jesienią 2005 roku, dzięki naszym sąsiadom Słowakom ze stowarzyszenia "Nizke Beskydy", zaczęły się prace nad budową wieży dla turystów, by przywrócić temu szczytowi miano widokowego. Prace zakończyły się końcem lipca 2006, a uroczystość jej oficjalnego otwarcia dla braci turystycznej odbyła się 6 sierpnia tego roku.

Obecna wieża jest drewniana, posiada trzy poziomy widokowe, a najwyższy z nich znajduje się na wysokości ok. 14 m nad ziemią. Z niego właśnie podziwiać można jeden z najrozleglejszych widoków w Beskidzie Niskim. Jako, że Baranie usytuowane jest w środkowej części Beskidu Niskiego, widoczny jest on praktycznie cały (od płn.-zach. po płn.-wsch.), jedynie na północ drzewa nieco przysłaniają widok na pasmo Łysej Góry. Na północy (od płn.-zach. po płn.-wsch.) widoczne jest wycinkowo Pogórze Karpackie: Ciężkowickie - z Liwoczem i bardziej na zachód z pasmami nad Żurową i Olszynami oraz Pogórze Dynowskie z najwyższym szczytem Suchą Górą i pasmem Czarnówki. Na płd.wsch., na prawo od Kamienia nad Jaśliskami, ukazują się szczyty bieszczadzkie, najbardziej widoczna jest Chryszczata, Łopiennik i Wołosań, ale i połoniny można ujrzeć (Wetlińską - Smerek, Roh i Osadzki oraz Rawki - Małą i Wielką). Ciekawostką jest, że na płd.-wsch. (ok. 128 stopni) widoczna powinna być oddalona o 113 km w lini prostej Połonina Równa (1482 m), położona na Zakarpaciu na Ukrainie. Kiedyś po powstaniu wieży pisałem o tym, że: "może ktoś przy sprzyjającej pogodzie ją kiedyś wypatrzy..." i znaleźli się tacy, bowiem w internecie są już zdjęcia - fot. Nieco bliżej, na ich tle wschodnia część Beskidu Niskiego z najbardziej wybijającym się Kamieniem nad Jaśliskami. Podobnie ciekawa jest panorama na zachodnią część polskiego Beskidu Niskiego. Widoczne są wszystkie najwyższe szczyty, od Lackowej, Ostrego Wierchu i Jaworzyny 881 m, po pasmo Magury Wątkowskiej, kończąc na Kamieniu nad Krempną i Kątami na płn.-zach.


Najrozleglejszy jednak widok roztacza się na słowacką część Karpat. Poczynając od płd.-wsch. na najdalszym horyzoncie widoczne jest wulkaniczne pasmo Vyhorlatu ze szczytami Neziabec, Sninsky Kamien, Vyhorlat, Kyjov. Dalej na prawo, na południu wybija się pasmo Slanske Vrchy zwane też Zemplinskie Vrchy, czyli szczyty: Simonka, Oblik, Cierna Hora Slanska, Tri chotare, Krivy Javor. Kolejnym dużym pasmem są Góry Czerchowskie (Cergov) na płd.-zach., z mało wybijającymi się szczytami Cergov i Velka Javorina i nieco dalej wyróżniającym się Mincolem, najwyższym w całym paśmie (1157 m). Na koniec na zachodzie, pomiędzy szczytami Magury Stebnickiej i Busova, wybijają się na horyzoncie szczyty tatrzańskie: Tatry Wysokie (m.in.: Sławkowski, Gerlach, Łomnica, Lodowy Szczyt, Kołowy Szczyt), a także Tatry Bielskie z Płaczliwą Skałą i Hawraniem na czele.

Oczywiście na bliższym planie widoczny jest słowacki Beskid Niski, choć słowaccy geografowie nie wyróżniają aż tak dobitnie takiego pasma górskiego, dzieląc ten teren poczynając od zachodu na pasmo Busova (Busov, Magura Stebnicka) po rzekę Kamenec, następnie Pogórze Ondawskie (Ondavska vrchovina) i dalej na wschód Pogórze Laboreckie (Laborecka vrchovina), przechodzące później w Bukowskie Wierchy, które są odpowiednikiem naszych Bieszczad.

Szczyt Baraniego, oprócz walorów widokowych jest również węzłem szlaków, bowiem łączą się tutaj znane już nam szlaki graniczne: niebieski polski i czerwony słowacki ze szlakiem żółtym prowadzącym tutaj z Tylawy przez Olchowiec oraz zmienionym w 2015 roku na kolor żółty (wcześniej zielony) z Wyżnej Pisanej. Warto wiedzieć, że szlak graniczny niebieski i czerwony to fragmenty Europejskiego długodystansowego szlaku pieszego E3 (ok. 8000 km), łączącego brzegi Atlantyku z Morzem Czarnym. Również tędy, w ramach bratnich narodów socjalistycznych, przechodził Międzynarodowy Górski Szlak Przyjaźni Eisenach – Budapeszt (E-B), ale to już raczej przeszłość, która upadła wraz z tym ustrojem. Swego czasu przez Baranie, wzdłuż granicy, prowadził szlak konny koloru zielonego, wyznakowany w ramach projektu "Karpackie Podkowy", ale po krótkim czasie istnienia został skasowany, pozostały tylko szare kwadraty na drzewach. Ponadto na szczycie na pamiątkę można sobie było przybić pieczątkę, nawet dwie, i będziemy mogli uwiecznić swój wpis do zeszytu znajdującego się w metalowej skrzyneczce. Odnośnie pieczątek, to była takowa na szczycie już dawno, nie miała jednak szczęścia, była notorycznie niszczona. W połowie 2016 roku zamontował pieczątkę Magurski Park Narodowy w ramach akcji "Magurska Odznaka Terenowa" z wizerunkiem rysia. Druga pieczątka na Baranim wykonana została w ramach odznaki Korona Beskidu Niskiego, którą to odznakę ustanowił Oddział PTTK w Jaśle, a szczyt ten jest jednym z tych, które trzeba zdobyć do niej. Choć trudno powiedzieć, dlaczego na polskiej pieczątce jest wysokość 752 m, którą podają Słowacy, skoro w regulaminie zdobywania odznaki wymieniony szczyt ma wysokość polską - 754 m. Ponadto Magurski Park Narodowy postawił na szczycie drewnianą budowlę z zawieszoną na niej mapą parku, na której są też wykresy hipsometryczne szlaków niebieskiego granicznego i żółtego Tylawa - Baranie. A jeszcze nowszym dziełem MPN jest wybudowana tu w 2014 roku wiata (deszczochron), w której można się schronić w razie złej pogody.

-----------------------------------

Bibliografia:
1 W. Krukar, Dukla i okolice, Piter Kartografia, mapa turystyczno-nazewnicza 1:40 000, W-wa 2000.
2 Beskid Sądecki (część wschodnia) i Beskid Niski, oprac. Wł. Krygowski, Sport i Turystyka, W-wa 1959. Zob. także późniejsze mapy PPWK Beskid Niski oraz ich kontynuatorki Beskid Niski i Pogórze 1: 125 000


Ostatnia aktualizacja:
08-05-2017 13:33:53


wróć do strony głównej szczytów BN

stat4u