Rezerwaty przyrody w Beskidzie Niskim i na Pogórzu Karpackim


W dziale tym przedstawione będą rezerwaty przyrody występujące na terenie Beskidu Niskiego i Pogórzy Karpackich. W Polsce rezerwaty przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody, wymieniona w ustawie jako druga, zaraz za parkami narodowymi. Jak wynika z ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody: Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Warto pamiętać, że w rezerwacie przyrody, podobnie jak w parkach narodowych, w myśl ustawy (art. 15.1, pkt. 15) zabrania się: ruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego i jazdy konnej wierzchem, z wyjątkiem szlaków i tras narciarskich wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Innymi słowy, część rezerwatów jest w zasadzie niedostępne z prawnego punktu widzenia dla zwykłego turysty, bo nie prowadzą tam żadne szlaki lub ścieżki dydaktyczne.



BESKID NISKI

WBeskidzie Niskim występuje 13 rezerwatów, z czego zdecydowana większość we wschodniej części, co jest podyktowane zapewne tym, że to tereny mało zamieszkałe, z wieloma pustymi dolinami po łemkowskich wsiach, jakie powstały po 1947 roku, więc i przyroda mogła zachować się w lepszym stanie. Choć nie zawsze ten warunek musi być spełniony, bowiem rezerwaty wystepują także tam, gdzie są tereny zamieszkałe cały czas. W zachodniej części w zasadzie mamy tylko rezerwat na stokach Jeleniej Góry, o takiej właśnie nazwie. Ponadto mamy tu rezerwat, który jest największy obszarowo w całych Karpatach polskich, a jest nim "Źródliska Jasiołki". Najstarszym rezerwatem w Bskidzie Niskim jest rez. "Kornuty" w pasmie Magury Wątkowskiej, graniczący z Magurskim Parkiem Narodowym. J. Kondracki wlicza do Beskidu Niskiego także masyw Rosochatki i Jodłowej Góry, więc w takim ujęciu można tu doliczyć jeszcze znajdujący się tam rezerwat "Cisy w Mogilnie", na północnych stokach Jodłowej Góry, więc byłby to 14 rezerwat w BN.

  • Bukowica
  • Rezerwat leśny utworzony w 1996 roku o pow. 292,92 ha, znajduje się w płn.-zach. części Pasma Bukowicy, na terenie nieistniejącej łemkowskiej wsi Darów. Obejmuje południowe i płd.-zach. stoki głównego grzbietu tego pasma w rejonie szczytów Zrubań (Skibce 776 m) i Pańskie Łuki (778 m) a także stok z ciekiem wodnym spływającym przez Darów do Wisłoka. Cały teren rezerwatu pokrywają lasy, naturalne starodrzewy bukowo-jodłowe o charakterze puszczańskim.

  • Cisy w Nowej Wsi
  • Rezewat florystyczny utworzony w 1957 roku, na zachodnim stoku góry Cergowej, na terenie gminy Dukla, nad Nową Wsią, pow. 2,18 ha. Chroni naturalne stanowisko cisa pospolitego, głównie w formie drzewiastej, w kompleksie leśnym bukowo-jodłowym z domieszką jaworu, dębu i grabu.

  • Igiełki
  • Rezewat florystyczny utworzony w 1989 roku, znajdujący się na terenie gm. Dukla, nad wsią Mszana, na terenie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego, pow. 27,88 ha. Rezerwat obejmuje około 250 egzemplarzy cisa pospolitego w formie drzewiastej, w otoczeniu drzewostanu bukowo-jodłowego.

  • Jelenia Góra
  • Rezewat florystyczny utworzony w 1984 r., usytuowany w Szymbarku, na południowo-wschodnim stoku Jeleniej Góry, pow. 12,97 ha. Rezerwat został powołany do ochrony zespołu jaworzyny górskiej z bogatymi, naturalnymi stanowiskami paproci – języcznika zwyczajnego. Ochronie podlegają także fragmenty naturalnej lub półnaturalnej buczyny karpackiej z licznym udziałem jodły.

  • Kamień nad Jaśliskami
  • Rezewat krajobrazowy utworzony w 2000 r., usytuowany na wokół góry Kamień (Bieszczad 859 m n.p.m), pow. 302,32 ha. Chroni fragmenty typowej rzeźby Beskidu Niskiego, obejmującej szczyt i zbocza wspomnianej góry wraz z porastającymi ją lasem bukowym i bukowo-jodłowym, interesującymi formami skalnymi i unikatowymi bagniskami zwanymi przez miejscową ludność „berezedniami”.

  • Kamień nad Rzepedzią
  • Rezewat przyrody nieożywionej utworzony w 2012 r., w gm. Komańcza, nad miejscowością Rzepedź, pow. 91,24 ha, Chroni grupy skał piaskowca eoceńskiego wraz z otaczającym je drzewostanem.

  • Kornuty
  • Rezerwat przyrody nieożywionej w płn.-zach. części pasma Magury Wątkowskiej, nad miejscowością Bartne, pow. 11,9 ha. Formalnie założony w 1953 roku, ale faktycznie rezerwat istniał od 1935, kiedy to Urząd Wojewódzki w Krakowie uznał skały za zabytek przyrody, a PTT Oddział w Gorlicach w celu ochrony wykupiło 2 lata później z rąk prywatnych ten teren. Chroni wychodnie skalne z gruboziarnistego piaskowca magurskiego fantazyjnie ukształtowane podczas osuwiska oraz procesów erozyjnych, a także zespoły roślinne kwaśnej buczyny górskiej i buczyny karpackiej.

  • Łysa Góra
  • Leśny rezerwat przyrody utworzony w 2003 roku, na płn. stokach pasma Łysej Góry i Polany, w gm. N. Żmigród, nad wsiami Łysa Góra i Żmigród Stary, pow. 160,74 ha. Chroni ekosystemy leśne porastające pasmo Łysej Góry w Beskidzie Niskim, stanowiące siedliska przyrodnicze dla licznych chronionych roślin. Występuje tu starodrzew bukowo-jodłowy z egzemplarzami cisa pospolitego, kłokoczki południowej i języcznika zwyczajnego.

  • Modrzyna
  • Florystyczny rezerwat przyrody utworzony w 1953 roku, w gm. Dukla, nad wsią Barwinek, na terenie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego, pow. 14,46 ha. Chroni naturalne stanowisko modrzewia polskiego występującego tu w drzewostanach mieszanych z jodłą. Modrzew polski występujący w tym rezerwacie jest najprawdopodobniej naturalnego pochodzenia. Większość drzew to wspaniałe okazy, liczące nawet ponad 200 lat, a ich pierśnice przekraczają 90 cm.

  • Przełom Jasiołki
  • Leśny rezerwat przyrody utworzony został w 1976 roku, w gm. Dukla, na stokach góry Ostra, pow. 123,41 ha. Ochronie podlegają drzewostany o naturalnym charakterze z dominującym zespółem żyznej buczyny karpackiej i pozdzespołów z grądem i jaworzyną górską z osobliwością - języcznikiem zwyczajnym i miesiącznicą trwałą, porastające przełomowy odcinek Jasiołki między masywami Ostrej (687 m) i Piotrusia (727 m).

  • Wadernik
  • Rezerwat florystyczny utworzony w 1989r., w gm. Dukla, na terenie wsi Ropianka, pow. 9,97 ha. Celem ochrony jest naturalne stanowisko cisa pospolitego na terenie Beskidu Niskiego. Dominującym zbiorowiskiem leśnym jest żyzna buczyna karpacka, a na niewielkich polanach (źródliska i wysięki) zbiorowisko łąkowe z rzędu Molinietalia.

  • Źródliska Jasiołki
  • Rezerwat krajobrazowy utworzony w 1993r., w gm. Komańcza i Jaśliska, pow. 1585,01 ha, co daje mu prymat największego rezerwatu w polskich Karpatach. Ochronie podlegają naturalne zbiorowiska roślinne obejmujące źródliskowe obszary rzek Wisłok i Jasiołka. Obszar ten porastają zespoły leśne z przewagą buka, a niekiedy jodły, za wyjątkiem części pół.-zach. z rozległymi kompleksami łąkowo-pastwiskowymi dawnych nieistniejących już wsi Jasiel i Rudawka Jaśliska.

  • 1000-lecia na Górze Cergowej
  • Leśny rezerwat przyrody utworzony w utworzony w 1957 roku (inny wersja, że w 1963), położony na północnych stokach Cergowej w gminie Dukla, pow. 61,35 ha. Ochronie podlega fragment lasu mieszanego o cechach zespołu naturalnego z bogatą i ciekawą florą. Północny, stromy stok Cergowej, porośnięty jest starą puszczą z drzewostanem bukowo-jodłowym.


Rezerwaty przyrody występują także w słowackiej części Beskidu Niskiego, są to: Regetovskie rasilinisko, Regetovska tisina, Dranec, Komarnica Jedlina, Mokre Luky pod Certizym, Haburske raselinisko, Pod Demjatou, Palotska jedlina.



POGÓRZE KARPACKIE

Również Pogórze Karpackie obfituje w rezerwaty przyrody, jest ich tu więcej nawet niż w Beskidzie Niskim, bo 16, a nie wliczam tu tych z Pogórza Rożnowskiego (także zaliczanego do pogórzy środkowobeskidzkich), a tam znajdują się jeszcze rezerwaty "Diable Skały" i "Styr". Większość rezerwatów Pogórza, podobnie jak w Beskidzie Niskim, znajduje się we wschodniej części, najwięcej na Pogórzu Dynowskim, bo aż 10. Najstarsze rezerwaty pogórzańskie to "Prządki" i "Cisy w Malinówce" z 1957 roku. Choć pewną formą ochrony (zabytek przyrody) był już w 1931 roku objęty przyszły rezerwat "Skamieniałe Miasto" w Ciężkowicach.

  • Broduszurki (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat torfowiskowy, utworzony został w roku 1995r., w gm. Dubiecko, pomiędzy wsiami Bachórzec i Winne, na terenie Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego, pow. 25,91 ha. Ochronie podlega zespół torfowisk typu wysokiego stanowiących pozostałość po dużo większym torfowisku, powstałym w rozległej niecce doliny Sanu, z dużą ilością roślin chronionych. Rezerwat wykazuje duże zróżnicowanie florystyczne, bowiem spotkać tu można gatunki należące do zbiorowisk leśnych, łąkowych, pastwiskowych, torfowiskowych i wodnych.

  • Brzoza czarna w Reczpolu (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat florystyczny utworzony został w roku 1970r., w gm. Krzywcza, na terenie wsi Reczpol, pow. 2,66 ha. Chroni stanowisko brzozy czarnej (Betula obscura). W rezerwacie rosną osobniki o obwodach pnia 9–39 cm i wysokości 10–16 m. Dominującym gatunkiem jest tutaj jednak pospolita brzoza brodawkowata, z domieszką grabu, jesionu, dębu, jaworu, olszy szarej i czarnej oraz topoli osiki.

  • Cisy w Malinówce (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat florystyczny, utworzony w 1957r. w gm. Haczów, nad wsią Malinówka, pow. 4,02 ha. Chroni naturalne stanowiska cisa, którego skupiska są tu największym dobrze zachowanymi drzewostanami cisowymi w woj. podkarpackim i jednym z największych w Karpatach. W czasie inwentaryzacji w 1997 roku, naliczono tu aż 952 egzemplarze cisa, z których niektóre osobniki mają 18 metrów wysokości, a pierśnice wynoszą 45 cm. Najstarsze mają około 80 lat.

  • Golesz (Pogórze Strzyżowskie)
  • Rezerwat przyrody nieożywionej - geologiczny, utworzony w 2000r. na terenie gm. Kołaczyce, tuż nad dzielnicą Jasła - Podzamczem, pow. 47,25 ha. Ochronie podlegają wychodnie skał piaskowca ciężkowickiego wraz z otaczającym lasem grądowym, ze stanowiskami rzadkich i chronionych gatunków roślin w runie, a także śladami grodziska wczesnośredniowiecznego i ruinami średniowiecznego zamku obronnego Golesz. Na przeważającej części rezerwatu rośnie ponad 100-letni starodrzew jodłowo-dębowo-bukowy. Spośród 174 zidentyfikowanych tu gatunków, większość należy do typowo leśnej flory.

  • Góra Chełm (Pogórze Strzyżowskie)
  • Rezerwat leśny utworzony został w roku 1996r. na terenie miejscowości Stępina (gm. Frysztak) i Jaszurowa (gm. Wiśniowa), połozony w Czarnorzecko-Strzyżowskim Parku Krajobrazowym, pow. 155,25 ha. Chroni enklawę buczyny górskiej i podzespół trawiasty żyznej buczyny karpackiej, obszar podgórskiego łęgu jesionowego, porastających Górę Chełm oraz wspaniałe zespoły źródliskowe, a także nieczynny kamieniołom. W składzie flory rezerwatu odnotowano blisko 280 gatunków.

  • Herby (Pogórze Strzyżowskie i Dynowskie)
  • Rezerwat przyrody nieożywionej utworzony w 1999r. położony w granicach gmin Frysztak i Wiśniowa, w Czarnorzecko-Strzyżowskim Parku Krajobrazowympowierzchni 145,71 ha. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych oryginalnych wychodni skalnych zlokalizowanych na grzbiecie pasma Herbów, porośniętego lasami grądowymi i buczyną, odsłoniętych utworów skalnych oraz malowniczego przełomu Wisłoka zwanego "Bramą Frysztacką".

  • Kamera (Pogórze Strzyżowskie)
  • Rezerwat florystyczny utworzony w 1995r. na terenie gm. Brzostek, we wsi Smarżowa, pow. 38,01 ha. Celem ochrony jest naturalne skupisko kłokoczki południowej (północna granica swego występowania) oraz dobrze wykształcone zbiorowisko żyznej buczyny karpackiej z innymi cennymi gatunkami roślin. Drzewostan tworzy tu głównie jodła pospolita z udziałem buka zwyczajnego oraz domieszką jawora. Występują tu m.in.: wawrzynek wilczełyko, widłak goździsty, buławnik mieczolistny i bluszcz pospolity.

  • Kozigarb (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat przyrody nieożywionej, utworzony w 2012r. w gm. Dubiecko, na terenie Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego w zakolu Sanu, pow. wynosi 33,3 ha. Chroni górę meandrową z bogatą mikrorzeźbą terenu wraz z porastającym ją drzewostanem. Wystepuje tu rzadkie zbiorowisko kwaśnej buczyny górskiej Luzulo luziloidis-Fagetum oraz subkontynentalny grąd Tilio cordatae-Carpinetum betuli w odmianie małopolskiej. Cennym elementem są także ponad 100-letnie drzewostany bukowe oraz „skarłowaciały” drzewostan bukowy z domieszką sosny, występujący w zbiorowisku kwaśnej buczyny górskiej.

  • Kretówki (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat florystyczny, utworzony w 1959r. w gminach Korczyna i Haczów, na terenie wsi Jabłonica i Orzechówka, pow. 95,27 ha. Ochronie podlega naturalne stanowisko cisa w wielogatunkowym lesie mieszanym. Występuje tu ok. 400 sztuk cisów, a niektóre z nich liczą do 16 metrów wysokości i do 250 lat. Osobliwością jest występowanie sałatnicy leśnej - gatunku chronionego dla flory wschodniokarpackiej.

  • Liwocz (Pogórze Ciężkowickie)
  • Rezerwat leśny utworzony został w roku 2004r. na terenie gmin Brzyska i Skołyszyn, na terenie Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki, pow. 84,23 ha. Przedmiotem ochrony są zbiorowiska roślinne typowe dla wyższych partii Pogórza Ciężkowickiego (buczyna karpacka), oraz stanowiska roślin i zwierząt chronionych m.in. puszczyka uralskiego, zwyczajnego, krogulca, grubodzioba, dzięcioła białogrzbietowego, salamandry plamistej, pazia żeglarza, żmii zygzakowatej, jaszczurki żyworodnej, jaszczurki zwinki, ryjówki aksamitnej oraz paprotnika kolczystego, goryczki trojeściowej, wrońca widlastego, śnieżyczki przebiśniega, sałatnicy leśnej, kłokoczki południowej, orlika pospolitego, miesiącznicy trwałej, kilku gatunków z rodziny storczykowatych i wiele innych.

  • Mójka (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat leśny utworzony w 1997r. w gm. Błażowa, na terenie wsi Kąkolówka i Futoma, pow. 288,80 ha. Ochronie podlega las bukowo-jodłowy oraz osiedlony w zbiorowiskach wodno-błotnych bóbr. Wśród drzewostanu wyróżnia się podzespoły żyznej buczyny karpackiej, kwaśnej buczyny górskiej oraz nadrzecznej olszyny górskiej, także grądu subkontynentalnego. Rezerwat jest bogaty pod względem florystycznym, co przekłada się na obecność 340 gatunków roślin, w tym 20 drzew, 27 krzewów i krzewinek oraz 293 roślin.

  • Prządki (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat przyrody nieożywionej - geologiczny, utworzony w w 1957r. położony w gm. Korczyna, pomiędzy miejscowościami Korczyna i Czarnorzeki, na terenie Czarnorzecko–Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, pow. 13,62 ha. Celem ochrony jest grupa ostańców skalnych, niektóre o wysokości do ponad 20 m, zbudowanych z gruboziarnistego piaskowca ciężkowickiego, który pod wpływem erozji przybrał oryginalne kształty wychodni, które mają swoje nazwy: Prządka-Matka, Prządka-Baba, czy Herszt.

  • Przełom Hołubli (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat leśny utworzony został w 1995 r., w gm. Krasiczyn i Przemyśl, na terenie Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego, pow. 46,42 ha. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych fragmentu przełomowej doliny potoku Hołubla oraz lasu dębowo-bukowego z udziałem lipy.

  • Skamieniałe Miasto (Pogórze Ciężkowickie)
  • Rezerwat geologiczny utworzony formalnie w 1974 r., ale już w 1931 r. ostańce te zostały uznane za zabytek przyrody, na terenie gm. Ciężkowice, pow. 14,91 ha. Przedmiotem ochrony objęto szereg wychodni skalnych zbudowanych z piaskowca ciężkowickiego wraz z roślinnością porastającą skały i ich otoczeniem. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie trzech zespołów leśnych. Są to: kontynentalny bór mieszany, tj. zbiorowiskiem lasu sosnowo–dębowego stosunkowo ubogiego florystycznie, podgórska dąbrowa acydofilna i jodłowy bór mieszany.

  • Wielki Las (Pogórze Strzyżowskie)
  • Rezerwat leśny utworzony 1997r. w gm. Czudec, nieopodal wsi Pstrągowa, pow. 88,34 ha. Ochrona obejmuje jeden z cenniejszych pod względem przyrodniczym fragmentów żyznej buczyny karpackiej, porastającej wyższe partie Pogórza, w tym duży kompleks 100-letniego starodrzewu bukowego. W obrębie rezerwatu spotkać można licznych przedstawicieli flory górskiej oraz szereg roślin rzadkich i chronionych. Występuje 12 gatunków podlegających ochronie prawnej, w tym 7 objętych ochroną ścisłą m.in. wawrzynek wilczełyko, pokrzyk wilcza jagoda, bluszcz pospolity, gnieźnik leśny i kłokoczka południowa.

  • Wilcze (Pogórze Dynowskie)
  • Rezerwat leśny utworzony w roku 1997r., w gminie Błażowa, w obrębie trzech wsi: Kąkolówka, Białka i Lecka, pow. 342,33 ha. Przedmiotem ochrony są zbiorowiska leśne tworzone przez drzewostany jodłowe z dużym udziałem buka. Osobliwością jest występowanie kilku płatów wyżynnego jodłowego boru mieszanego buczyny karpackiej z czosnkiem niedźwiedzim, nadrzecznej olszyny górskiej oraz bagiennej olszyny górskiej.


Ostatnia aktualizacja:
08-11-2017 21:33:05


stat4u