A kiedyś łopotał tu sztandar konfederatów barskich...

Śladami Konfederacji Barskiej w regionie

Niebylec - Grób konfederata barskiego, Kajetana Junoszy Łempickiego


Zdarza się tak, że zwykły przypadek układa losy, zdarzenia.
Tropiąc konfederackie ślady w Starej Wsi i Brzozowie powracaliśmy przez Domaradz, Niebylec i Strzyżów do Jasła. Skromna wzmianka w Wikipedii ukazująca podkarpackiego konfederata barskiego i jego grób w Niebylcu w powiecie strzyżowskim, wymusiła tę drogę powrotu. A w Niebylcu, w pełnej gali, odbywał się Jarmark Niebylecki. Tłumy ludzi, spora ilość straganów i pojazdów. Przypadek zrządził, że pierwszy zapytany skierował nas do właściwej osoby – p. Antoniego Chuchli, sekretarza niebyleckiej Gminy i jednocześnie Prezesa Towarzystwa Miłośników Ziemi Niebyleckiej. On to skierował nas do obelisku pod przykościelną dzwonnicą. Wzmianka i kilka zdjęć, to za mało, by przedstawić jeszcze jednego konfederata barskiego z Podkarpacia, odłożyłem to na lepszy czas. Przeszperałem Złotą Księgę Szlachty Polskiej, Polski Słownik Biograficzny, portale genealogiczne, niestety, poza skąpymi wzmiankami, nie udało mi się zebrać więcej informacji.
I znów zrządził przypadek.
Niedawno, w niedzielnym porannym programie Polskie Radio Rzeszów prezentowało Gminę Niebylec. Dowiedziałem się o opracowaniu historii rodów Ankwiczów i Łempickich, a prezentowaną na Łamach Rocznika Niebyleckiego. Tu już droga była prosta – poprzez p. Chuchlę dotarłem do Autorki, Pani Bogumiły Wojtaszek, pracującej w niebyleckiej bibliotece. Wymiana kilku maili zaowocowała bardzo miłym kontaktem, a przede wszystkim artykułem prezentującym Kajetana Junoszę Łempickiego. Za zgodą Autorki, zamieszczamy tę pracę na naszych łamach. Uważam, że pomimo skąpej informacji o działalności w szeregach konfederacji barskiej Kajetana Łempickiego, praca Autorki spowoduje być może dalsze poszukiwania. Może znajdują się jakieś wzmianki, informacje w źródłach kościelnych (kroniki, księgi parafialne), czy rodzinnych (pamiętniki), które by wzbogaciły naszą wiedzę? Ze swej strony pragnę tu podziękować Pani Bogumile. Z doświadczeń w swoich konfederackich poszukiwaniach, powiem śmiało: dzisiaj ze świecą trzeba szukać ludzi – pasjonatów zauroczonych historią swoich stron, i ją prezentujących!

Marian Kozłowski


Kajetan Junosza Łempicki


XVIII wiek, rok 1740, z małżeństwa Marcina Junoszy Łempickiego, łowczego nurskiego i Ewy z Rozwadowskich 1.v. Borkowej, 2.v. Łempickiej urodził się syn Kajetan Junosza Łempicki i córka Aniela vel Agnes. Czy to było już w Niebylcu? Niestety tego nie udało się ustalić, ale w latach 50-tych XVIII w. pojawia się nowy właściciel Baryczy Jan Łempicki, w Niebylcu Marcin Łempicki a w pobliskiej Żarnowej i Nizinach Mikołaj Łempicki. Wszyscy trzej wyżej wymienieni byli braćmi, synami Kazimierza i Franciszki z Drzewieckich Łempickich. Marcin Łempicki był trzy razy żonaty, 2.v. z Salomeą z Raczkowskich, 3.v. z Franciszką z Brześciańskich 1.v. Chodorowską, posiadał też inne dzieci, z drugiego małżeństwa pięć córek; Franciszkę, Benedyktę, Ludwikę, Juliannę i Katarzynę, z trzeciego córkę Elżbietę i synów Konstantego i Marcina. Kajetan jako najstarszy z synów, po śmierci ojca Marcina dziedziczył Niebylec, Jawornik, Małówkę i Gwoździankę.

kajetan łempicki konfederat barski niebylec

W 1768 roku mając 28 lat, dołączył Kajetan Łempicki do zwolenników zawiązanej 29 lutego w Barze tzw. Konfederacji Barskiej, czy jako ochotnik, czy też był w grupie żołnierzy chorągwi komputowych, którzy stanęli po stronie obrony wiary i niepodległości ojczyzny. Gdyby jako ochotnik, miał okazje, nawet z pobliskiego Strzyżowa ciągnęli ochotnicy do obozów konfederackich w Dukli, Barwinku i in.

W wieku 39-40 lat, w 1779 r. założył rodzinę, żoną jego została Barbara Biblianna de Ball, sukcesorka licznych posiadłości w Bieszczadach, Żubracze, Solina, Średnia Wieś, Zabrodzie, a historię owego uczucia opisze w tzw. legendzie niebyleckiej Zygmunt Kaczkowski. Razem z żoną Barbarą osiądą we dworze w Niebylcu i w 1790 roku owocem ich milości będzie córka, jak widnieje zapis w ksiegach parafialnych niebyleckich, Zofia Katarzyna Anastazja.

kajetan łempicki konfederat barski niebylec

W Niebylcu i okolicach, Barbara i Kajetan musieli cieszyć się szczególną popularnością wśród okolicznych mieszkańców, skoro wiele razy występują jako rodzice chrzestni narodzonych tutaj dzieci, np.

kajetan łempicki konfederat barski niebylec

Na początku 1800 roku Barbara zamieszkała w Średniej Wsi by tam swoim gospodarskim okiem doglądać ojcowskich majątków i doprowadziła je do świetności, zadbała też o okoliczną ludność. Zmarła w 1823 roku, na długo pozostając w pamięci poddanych, którzy po latach wspominali ją „to była dobra pani”. Kajetan natomiast gospodarzy w majątkach niebyleckich, chociaż bywał a może i mieszkał z rodziną w Bieszczadach, skoro występuje tam jako kolator kościoła.

Córka Zofia w maju 1808 roku, wyszła za mąż za hrabiego Stanisława Aleksandra Ankwicza, dziedzica Żyrakowa, Machowy i in. włości, zamieszkała w majątkach męża, a później wiele podróżowała po Europie szukając łagodniejszego klimatu dla swojej słabowitej na zdrowiu córki Ewy Henryki, a wnuczki Kajetana Łempickiego.

Pod koniec życia, a dożył sędziwego wieku 90 lat, pisał pamiętnik przedstawiając w nim koleje swojego losu i szkoda, że ten nie zachował się do naszych czasów. Pamiętnik przekazał swojej wnuczce, pragnąc zapewne, aby poznała historię swojego rodu, ta udostępniła zapisy Kajetana pisarzowi Zygmuntowi Kaczkowskiemu, który przedstawiając literacki zapis uczucia Barbary Ball i Kajetana Łempickiego, korzystał z pamiętnika Kajetana.

W lutym 1830 roku, mieszkając w Gwoździance i czując się słabym, w obecności świadków pisze Kajetan testament i już pierwsze jego słowa świadczą o wielkiej pobożności jak na konfederata przystało…

W imię Przenajświętszej Trójcy Jedynego Boga mego przekonany będąc iż życie moje niedługie…
i dalej;
Upadając z największą pokorą przed Tronem Najwyższego mojego Boga przepraszam go za wszystkie przewinienia….

kajetan łempicki testament konfederat barski niebylec

Czyni też zapis dotyczący Kościoła w Niebylcu […] Pas lity złoty przeznaczam do kościoła niebyleckiego na zrobienie ornatu a resztę zbywającego na firanki przed Pana Jezusa i pawilon karmazynowy […]

kajetan łempicki testament konfederat barski niebylec

I jeszcze wytyczne dotyczące pogrzebu […] Upraszam moich najukochańszych dzieci hrabstwo [Zofię i Stanisława Ankwiczów] aby ex pensa pogrzebowe w następujący sposób wypełnione zostały- przez pochowanie ciała w Kościele Niebyleckim jako kolatora po prawej stronie ołtarza wielkiego w wymurowanym grobie w ubraniu czarnego kontuszu i żupana i pasa jedwabnego […].

Na koniec podpis i pieczęć Kajetana Łempickiego i jeszcze świadkowie jego ostatniej woli. Testament pisał w lutym, zmarł w kwietniu 1830 roku w samotności, z dala od najbliższych (swoich najukochańszych, jak o nich mówi w testamencie, córka z rodziną była w Rzymie, a wiadomość o śmierci ojca zastała ją w drodze do Paryża), mając jedynie w swoim otoczeniu sługi, których sowicie wynagradza, robiąc zapisy w testamencie.

kajetan łempicki pieczęć testament konfederat barski niebylec kajetan łempicki testament konfederat barski niebylec

Jedyną spadkobierczynią majątku ojcowskiego po Kajetanie i macierzyńskiego po Barbarze, została córka Zofia, hrabina Ankwiczowa i jej mąż Stanisław Ankwicz, a po nich, też jedyna córka Henryka (Henrietta) z Ankwiczów, 1.v. Sołtykowa, 2.v. Kuczkowska. I niestety nastąpił upadek świetności majątku. Trudno było gospodarzyć przebywając często za granicą, a jakoś nie mieli szczęścia do zarządców majątku, a dodatkowym nieszczęściem dla nich były krwawe wydarzenia Rabacji Galicyjskiej 1846 r., podczas której ich posiadłości wiele ucierpiały.

Czy wykonano ostatnią wolę Kajetana? Był czas zaborów, od 1782 r. obowiązywały przepisy reformy józefińskiej nakazujące likwidację cmentarzy przykościelnych, a cóż dopiero pochówek w kościele? Musiałeś być Kajetanie wielce zasłużonym synem dla swojej ziemi, skoro nie bacząc na przepisy, złożono twoje ciało, jak mówi tradycja, przy kościele, a 33 lata później ufunduje ci nagrobek wnuczka Henryka, jeszcze dziś można zobaczyć resztki zapisu na cokole:

nagrobek inskrypcja kajetan łempicki niebylec cmentarz przykościelny

Tu spoczywa w Bogu Kajetan Junosza Łempicki dziedzic Niebylca, towarzysz chorągwi narodowej. W Konfederacji barskiej bronił Rzeczypospolitej pod Kościuszką, ur. 1740, zmarł 1830. Wielce szanownemu jedyna wnuczka i parafianka ku pamięci prosząc w 1863 r. Pamiętaj coś przyrzekł.

W roku 1863 kiedy wybudowano pomnik Kajetanowi, wnuczka hrabina Kuczkowska jako właścicielka majątku, już wtedy miała kłopoty finansowe, zadłużenie doprowadziło do licytacji majątku z przyległościami i przeszedł w ręce najpierw bankiera wiedeńskiego a później Żydów. Nie o takim losie marzyłeś Kajetanie dla swojego ukochanego Niebylca, ale cóż fortuna kołem się toczy…

Pozostałeś Kajetanie w pamięci potomnych jako kolator kościoła, jako świadek chrztu wielu mieszkańców, a przede wszystkim jako konfederata barski i żołnierz kościuszkowski, jako patriota, i pozostała po tobie legenda, piękna historia życia i miłości powtarzana mimo upływu wieków, na ziemi bieszczadzkiej, sanockiej, niebyleckiej a może i nie tylko…

opracowała Bogumiła Wojtaszek


Bibliografia:
1. AP w Krakowie.
2. Boniecki A., Herbarz Polski, t.1, Warszawa1899.
3. Chuchla A., Z dziejów parafii Niebylec XV-XX w., Niebylec 2004.
4. Fras Z., Galicja, Wrocław 2002.
5. Morawczyński M., Rzeź 1846, Tarnów 1992.
6. Niesiecki K., Herbarz Polski, t.6, Lipsk 1841.
7. Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1912.
8. Wojtaszek B., Dzieje rodu Łempickich i Ankwiczów, w: "Rocznik Niebylecki" 2016/2017.



Ostatnia aktualizacja:
   01-08-2017 20:12:00

do strony z mogiłami konfederatów barskich
do strony głównej Konfederacji Barskiej

stat4u