A kiedyś łopotał tu sztandar konfederatów barskich...

Śladami Konfederacji Barskiej w regionie

Miejsca związane z konfederacją barską

Zamek Kamieniec w Korczynie - Odrzykoniu


zamek kamieniec odrzykoń korczyna

Do miejsc związanych z wydarzeniami konfederacji barskiej należałoby dopisać zamek Kamieniec, położony ok. 7 km na północ od Krosna – dziś są to jego malownicze ruiny. Znakomicie prezentują się z drogi od Krosna przez Sporne i Głębokie do Odrzykonia. Im bardziej przybliżamy się do nich, to z każdym krokiem wydają się potężniejsze. Pogodne jesienne niebo tuż przed zachodem słońca, podkreśla ich urok. Z jednej strony czerwień zachodzącego słońca, złociste mury, a z drugiej głęboki błękit nieba.

Historię powstania zamku i rolę w czasach jego świetności znajdziemy na wielu internetowych portalach1 – trzeba przyznać, że jest ona niezwykle ciekawa i barwna, także z tą na wpół legendą o „duchu zamczyska” Machnickim, którą uwiecznił w XIX-wiecznej powieści Król zamczyska Seweryn Goszczyński2.
Aleksander Fredro poślubiwszy w 1828 r. Zofię Skarbkową (z d. Jabłonowską, która wniosła mu w posagu połowę zamku) odnalazł w starych papierach akta procesowe dwóch właścicieli zamku, Piotra Firleja i Jana Skotnickiego. Stały się one kanwą znanej każdemu Polakowi komedii Zemsta. Zapewne natrafił także na jakieś wzmianki o konfederatach barskich, skoro włożył w usta Cześnika te słowa o szabli:

„ He, he, he! Pani barska!
Pod Słonimem, Podhajcami,
Berdyczowem, Łomazami
Dobrze mi się wysłużyła”
3.

zamek kamieniec odrzykoń korczyna sewerym bieszczad

W literaturze turystycznej i regionalnej znajdujemy wzmianki o zamku i pobycie w nim konfederatów barskich. Brak jednak, jak do tej pory, rzetelnych potwierdzeń. Położenie zamku, jego walory obronne były wyśmienite – cała okolica, od Miejsca Piastowego przez Krosno aż po Jasło, leżała jak na dłoni. Jest zatem bardziej niż prawdopodobne, że konfederaci kwaterowali w kamienieckim zamku.

Już w 1764 r. zanotowano w kronikach krośnieńskiego kolegium jezuitów o utarczkach wojska polskiego z Moskalami:
„Przez dwa tygodnie prawie w okolic Krosna dwa te wojska potykały się, aż wreszcie zawarłszy z sobą pewne układy, rozeszły się pozostawiając po polach smutne ślady swego pobytu. Do nędzy przyprowadzeni wieśniacy i zniszczone budynki gospodarskie świadczyły o pobycie wojsk nieprzyjacielskich”4.

zamek kamieniec odrzykoń

Na jednym z internetowych portali czytamy:
W latach 1768-1772 w zamku Odrzykoń bronili się konfederaci barscy pod dowództwem Jakuba Bronickiego5 – wzmianka ta wymaga sprostowania: Jakub Bronicki wziął udział w zjeździe szlachty sanockiej na sieniawskich polach pod Rymanowem (6 -7 lipca 1768 r.), w kilka dni później ruszył w 1500 koni w sukurs Krakowowi. Po upadku krakowskiej konfederacji, zmarł gdzieś na Morawach w lutym 1769 r. Zatem nie mógł bronić w tym okresie zamku.

Poniższa wzmianka pochodzi z przedwojennego przewodnika turystycznego:
W zwaliskach zamku mieli chwilowe oparcie i schronienie konfederaci barscy, (r. 1767-1772) ścierający się z Moskalami w okolicach Krosna. Tutejszy lud opowiada wiele interesujących szczegułów (sic!) z przebiegu bohaterskich walk konfederatów6 – tutaj pierwszy człon daty jest oczywistą pomyłką.

Nie znajdujemy historycznego potwierdzenia o walkach jakie mieliby stoczyć konfederaci barscy w pobliżu zamku, chociaż w niektórych relacjach wzmiankowane są wydarzenia: w nieodległej Wojkówce, wsi położonej w niewielkiej odległości od Kamieńca na prawym brzegu Wisłoka, bitwa pod Iwoniczem i Rogami, czy potyczka w Wiśniowej. Nie jest wykluczone, że konfederaci powracali po tych wydarzeniach właśnie do położonego na uboczu Kamieńca.

wojkówka kaplica św. zofii

Powróćmy do wspomnianej Wojkówki. Istniejącą kaplicę św. Zofii wybudowano w 1891 r. z fundacji właściciela wsi, Józefa Wiktora, w miejsce wcześniejszej drewnianej. W pamięci ludzkiej zachował się przekaz o stoczonej we wsi potyczce konfederatów barskich z Kozakami. W ferworze walki Rosjanie podpalili drewnianą kaplicę, w której schronili się mieszkańcy. Z tej pożogi zachowała się belka z zachowanym napisem A.D. 1772 i dzwonek – sygnaturka7.

Żartobliwym jest pewne zdarzenie zapisane w pamięci i tradycji mieszkańców Odrzykonia. W 1796 r. zmarła Katarzyna II, władczyni Rosji. W dniu jej śmierci zerwała się nad okolicą potężna wichura, która zerwała dach zamku. Mieszkający w zamku właściciel jego połowy, Józef Jabłonowski, przeniósł się po tym do dworku w Krościenku Wyżnem. Ludzie powiadali, że diabli niosąc carycę do piekła, czy też ona sama rąbkiem sukni zawadziła o dach kamienieckiego zamku i zwaliła go na ziemię8.

Przedstawiając Kamieniec z konfederacją barską w tle, zostawiłem niejako na boku stricte historyczną otoczkę. Oczywiście, Kamieniec i jego historia warte są poznania, ale przekaz, ba, legenda stanowi też ciekawe tło dla takich miejsc, co być może, dodatkowo zachęci zainteresowanych do zgłębienia jego dziejów.

opracowanie: Marian Kozłowski

fot. Marian Kozłowski, Dariusz Zając

----------------------------------------------
1 https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_Kamieniec
   http://zamekkamieniec.iq.pl/
   http://zamki.res.pl/odrzykon.htm
2 Seweryn Goszczyński, Król Zamczyska, Kraków 1922.
3 Aleksander Fredro, Zemsta, Akt IV, scena 1.
4 Władysław Sarna, Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym. Reprint. Krosno 1997, s. 179.
5 http://www.zamki.name/Podkarpackie/odrzykon.php
6 Wojciech Byczek, Zamek odrzykoński, Nakładem P. Pelczara i S-ki, Jasło 1928, s. 30.
7 http://dziedzictwo.ekai.pl/@@wojkowka_kaplica_sw_zofii
8 Józef Krukierek, Przewodnik turystyczny po Krośnie i okolicy, Krosno 1936 s. 75-77.


Ostatnia aktualizacja:
   25-11-2015 22:51:51

wróć do miejsc związanych z Konfederacją Barską
wróć do strony głównej Konfederacji Barskiej

stat4u