A kiedyś łopotał tu sztandar konfederatów barskich...

Śladami Konfederacji Barskiej w regionie

Miejsca związane z konfederacją barską

BEREST - ikona Matki Bożej (Pokrow)


ikona matka boska pokrow berest izby

W wędrówkach po Beskidzie Niskim nie sposób ominąć Berestu, położonego przy drodze Grybów – Krynica. Tuż przy niej dawna cerkiew pw. Świętych Kosmy i Damiana, pełniąca dziś funkcję kościoła. Piękna w kształcie, choć z dachem pobitym blachą, zawiera ona „konfederacki akcent”. W niej znajduje się słynna ikona Matki Bożej (Pokrow) z położonych niedaleko Izb.

Sławna i jeszcze na początku obecnego stulecia [XX w. – przypis mar-k] przyciągająca pielgrzymów do Izb koło Tylicza Matka Boska Pokrowna znalazła się w Bereście dopiero po II wojnie światowej. Uratował ją z opuszczonej wówczas grecko-katolickiej cerkwi w Izbach ks. Franciszek Ignas, proboszcz w Bereście. Ikona została poddana najpierw konserwacji, a potem umieszczono ją uroczyście w kościele parafialnym w Bereście, przy udziale biskupa Karola Pękali sufragana tarnowskiego, który wspominał w kazaniu, że sam – jeszcze jako mały chłopiec, jeszcze przed I wojną światową – odbywał z ojcem piesze pielgrzymki do Izb z rodzinnej Siołkowej.

berest cerkiew greckokatolicka

Najstarsza wiadomość o tym obrazie oraz jego wyjątkowym kulcie pochodzi z czasów konfederacji barskiej i wiąże się z postacią Kazimierza Pułaskiego. [...] Tu właśnie, na terenie Sądecczyzny, działał między innymi konfederacki marszałek Łomżyński Kazimierz Pułaski, od kwietnia 1770 r. Jako głęboko religijny i Sodalis Marianus, odnosił się z wielką pobożnością do obrazu Matki Boskiej czczonej w pobliskich Izbach. Jej opiece polecał niepewny los swych wojennych przygód i zgłosił tamtejszemu proboszczowi unickiemu dwie łaski, których doznał za przyczyną Matki Boskiej Izbiańskiej. Relacja ta znalazła się w księdze parafialnej w Izbach, zatytułowanej: Consignatio Documentorum”, wśród opisu innych cudów i łask. Oto ona:
„Huius Beatae Mariae expertus est gratiam Illustrissimus Dominus Casimirus Pułaski Marsalcus confederationis Lomsinensis anno Domini 1771* dum in villa Izby egressus esset contra Moschos prope oppidium Pilzno, ibi undequaque circum datus existens a Moschis, cum nullum evadendi modum haberet, ad B. Virginem Mariam in Ecclesia Izbiensi exitentem suspirium fecit”** ... i najniespodziewaniej wyszedł cało z rąk nieprzyjacielskich.

(Tłumaczenie: Łaski tej Błogosławionej Maryi doświadczył przesławny Kazimierz Pułaski, marszałek łomżyński roku pańskiego 1771, kiedy wyruszył ze wsi Izby przeciw Moskalom niedaleko grodu Pilzno, i tam otoczony, gdy nie miał żadnego sposobu by wydostać się z opresji, do Błogosławionej Maryi Dziewicy słynącej z łask w świątyni w Izbach westchnął).

Po raz drugi „dum in sylvis Świątkoviensibus contra Moschos et Kozakos vigilias ageret, ad ortum solis correptus sommo vix paululum obdormire coepit, miles Moschoviticus repenter eum invasit et dispersa eius militia, vivum capere conabatur et fere in manibus habebant”. I znowu Pułaski wezwawszy opieki Matki Boskiej Izbiańskiej wyszedł cało z tego niebezpieczeństwa, a na pamiątkę zawiesił nawet złote wotum przed jej cudownym obrazem.
(Tłumaczenie: Kiedy w lasach świątkowskich trzymał straż przeciw Kozakom, o wschodzie słońca ogarnięty zaledwie sennością, odrobinę zaczął przysypiać, wojska moskiewskie go napadły, i rozproszywszy jego żołnierzy, ośmieliły się pochwycić go żywcem i prawie już miały go w rękach).

izby cerkiew

U Pieradzkiej: Lecz Pułaski znów polecił się M. Bożej i zaczął uciekać na szybkim koniu i wpadłszy na pień upadł z koniem, tak przecież szczęśliwie, że bez szwanku wyszedł zarówno z upadku, jak i rąk nieprzyjacielskich. Za co fundację uczynił do M. Bożej.
Treść z tekstem łacińskim pisana kursywą pochodzi z książki Sanktuaria diecezji tarnowskiej z rozdziału Sanktuaria Maryjne i podtytułu Berest autorstwa ks. Wł. Szczebaka (Wyd. Instytut Teologiczny w Tarnowie 1983).
Tamże: Ówczesna cerkiew w Izbach była bardzo stara, drewniana, zbudowana na planie krzyża greckiego. Obraz Matki Bożej Pokrownej mieścił się w jednym z ramion tego krzyża, jakby w osobnej kaplicy. Na ścianach tej kaplicy, według opisu J. Łepkowskiego*** z roku 1851, było „malowanie klejowe, liche, przedstawiające Pułaskiego w naturalnej wielkości – z boku widać obóz.
[...]
Stopniowe zanikanie kultu obrazu Matki Boskiej Izbiańskiej zaczęło się w roku 1928 za proboszcza Dymitra Chylaka. Kapłan ten popadłszy w konflikt ze swoją władzą kościelną, przeszedł na prawosławie wraz z całą parafią i wybudował w Izbach nową cerkiew, prawosławną, natomiast cerkiew unicką wraz z cudownym obrazem zamknięto wtedy, a klucze od niej przechowywał unicki proboszcz w sąsiedniej Banicy. Stan taki trwał aż do końca II wojny światowej. Po wojnie ks. Chylak wraz z parafianami przesiedlił się na Ziemie Odzyskane, zabierając ze sobą archiwum parafialne, a wśród ksiąg także „Consignatio documentorum”. Po jakimś czasie wyjechał do Lwowa i tam zmarł. Wraz z nim przepadła i owa dawna księga łask i cudów. Wśród starych Łemków z okolic Izb utrzymuje się tradycja, że na ikonie Matki Bożej Pokrownej pojawiały się łzy, ale odnosi się to pewnie do jeszcze wcześniejszych czasów.

Sprzed dwudziestu chyba lat pochodzi artykuł z Gościńca Bogdana Mościckiego: Szaniec Pułaskiego. W nim ten fragment:
Jest wysoce prawdopodobne, że Pułaski wybrał swą bazę ze względu na cudowny obraz Matki Boskiej w izbiańskiej cerkwi. Znany jest kult jaki żywił do Bogurodzicy. Z jej ryngrafem nie rozstawał się nigdy (podobno zgubił go tuż przed bitwą pod Savannah), a sanktuaria były jego ulubionymi siedzibami, o czym świadczy choćby zajęcie i obrona Jasnej Góry.
I na koniec jeszcze fragment z Zeszytów sądecko-spiskich, z artykułu Urszuli Janickiej-Krzywdy, Maryjna pobożność konfederatów barskich:
W środowisku konfederatów szczególnie rozwinął się wtedy kult Matki Bożej, Opiekunki i Przewodniczki powstania. [...] Najświętszą Pannę uważano wręcz za współwalczącego obrońcę ojczyzny
                Boć nie nowina Maryi puklerzem
                Zastawiać Polskę, wojować z rycerzem
                Przebywać w osobie, sukurs dawać Tobie
                Miła Ojczyzno.

opracowanie: Marian Kozłowski (mar-k)
fot. Marian Kozłowski, Dariusz Zając

berest cerkiew ikona izby cerkiew lackowa izby cerkiew izby cerkiew wewnątrz cerkiew berest berest cerkiew berest cerkiew izby cerkiew lackowa

* Bitwę w Dęborzynie pod Pilznem, stoczono 15 maja 1770 r. – prawdopodobnie zachodzi tu pomyłka w zapisaniu daty tego wydarzenia. K. Pieradzka także opisuje powyższe fakty w Na szlakach Łemkowszczyzny: Zachowało się archiwum cerkwi w Izbach w Consignatio documentorum z 1779 r. wyliczenie cudów M. Bożej Izbiańskiej; na stronie 11 wiadomość dotycząca ocalenia K. Pułaskiego itd. Tu także widnieje data 1771 r.

** Tłumaczenie łacińskiego tekstu Pani Doroty Woźnicy.

*** W owym czasie Józef Łepkowski wspólnie z Józefem Jerzmanowickim penetrowali okolice Gorlic, Jasła i Krosna rejestrując w terenie zabytki. W przypisach rozdziału Berest zawarta jest informacja, że wiadomości dotyczące ks. Chylaka przekazał za pośrednictwem ks. M. Czekaja z Czyrnej, p. Dymitr Polański, ur. 1902 w Banicy, unita, dawny diak.


Bibliografia:
Sanktuaria Diecezji Tarnowskiej. Instytut Teologiczny w Tarnowie 1983 – rozdział: Berest. Ikona MB Pokrownej;
Krystyna Pieradzka: Na szlakach Łemkowszczyzny. Reprint. Kraków 1939;
Bogdan Mościcki: Szaniec Pułaskiego (artykuł z Gościńca, miesięcznika PTTK)
Grażyna i Zygmunt Malinowscy, Elżbieta i Piotr Marciniszyn: Ikony i cerkwie. Tajemnice łemkowskich świątyń. Wyd. 2009.


Ostatnia aktualizacja:
   25-11-2015 22:46:37

wróć do miejsc związanych z Konfederacją Barską
wróć do strony głównej Konfederacji Barskiej

stat4u