Świerzowa Ruska - nieistniejąca łemkowska wieś


Świerzowa Ruska (łem. Свipжoвa pycькa ), to nieistniejąca obecnie wieś łemkowska, której tereny od 1995 roku zajmuje Magurski Park Narodowy. Z też względu nie była legalnie dostępna dla turystów przez cały rok, a jedynie regulamin z 2014 roku dopuścił możliwość dojścia na cmentarz w okresie Wszystkich Świętych (1-9 XI). Niemniej jednak od października 2015 roku dolina Świerzowej jest legalnie dostępna zarówno dla turystów pieszych jak i rowerzystów, dla których wyznakowano szlaki - żółty pieszy i zielony rowerowy. Od tego samego czasu mamy możliwość przejścia przez Świerzową ścieżką przyrodniczo-kulturową, mającą 8 przystanków. Wieś administracyjnie położona jest w powiecie jasielskim w gm. Krempna. Obecnie jest to niemalże całkowicie zalesiona dolina, położona nad potokiem Świerzówka, zbierającym swe wody zarówno ze stoków Mareszki, jak i szczytów pasma Magury Wątkowskiej, wpadając później do Wisłoki w Świątkowej Małej. Tym samym dawna wieś była otoczona właśnie wspomnianymi szczytami: na płd.-zach. Mareszka (801 m), a od północy długi wał z Majdanem (768 m) i Łysym Czubekiem (711 m). W górnej części dawnej wsi mieścił się przysiółek Majdan, i jedynie w tej okolicy są jeszcze niezalesione łąki. Dalej dawna droga prowadziła przez przełęcz Majdan do Bartnego.

świerzowa ruska nieistniejąca wieś
świerzowa ruska nazwa wsi

Wieś lokowana była prawdopodobnie w XVI w. jako wioska królewska. Stanowiła siedzibę parochii, którą przeniesiono później do Świątkowej Wielkiej. Ostatnia greckokatolicka cerkiew została zbudowana w 1894 roku, po drugiej stronie potoku Świerzówka, na niewielkiej skarpie. Była to budowla drewniana. Tuż obok założono cmentarz parafialany istniejący do dziś. Jak w wielu innych wsiach łemkowskich, także i tu doszło do schizmy, gdzie niemalże cała wieś przeszła na prawosławie, budując z czasem własną świątynię, przy drodze głównej przez wieś. Świerzowa miała także swój epizod podczas konfederacji barskiej, kiedy to 21.07.1770 roku ok. 200-osobowy oddział konfederatów pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego próbował zaskoczyć Moskali, wśród których miał być generał. Niestety zasadzka nie udała się i konfederaci wycofali się z licznymi stratami.

świerzowa ruska nagrobek władysław marek

W XIX wieku w Świerzowej działała potażarnia i folwark w miejscu zwanym Majdan, którego właścicielem był Polak Władysław Marek. Po śmierci pochowany został na miejscowym greckokatolickim cmentarzu. Wieś opustoszała całkowicie w 1947 roku, kiedy to w ramach akcji "Wisła" deportowano pozostałych w niej mieszkańców na tzw. Ziemie Odzyskane. Wcześniej już znaczna część ludności została wysiedlona w 1945 roku do Ukraińskiej SRR. Po wysiedlaniach, z czasem tereny te przejął PGR, który prowadził tu wypas bydła, ale i on opuścił ten teren, po czym dolina zaczęła zarastać. W 1995 roku w posiadanie tego terenu wszedł powstały Magurski Park Narodowy i tak jest do dzisiaj.

świerzowa ruska krzyż

Obecnie po istniejącej tu niegdyś wsi pozostało kilka przydrożnych obiektów sakralnych, cerkwisko, cmentarz, piwnice, czy zdziczałe drzewa owocowe. Wędrując przez dawną wieś od strony Świątkowej Wielkiej, warto wiedzieć, że zaczynała się ona wcześniej, niż obecnie. Choć dokładnego przebiegu granicy między obu wsiami trudno przeprowadzić, bowiem patrząc chociażby na mapę WIG-u z 1938 roku nie ma wyraźnej przerwy w zabudowie. Ale można przypuszczać, że granica przebiegała w tym miejscu, gdzie stoi figura św. Rodziny, na niewielkiej wyniosłości terenu, skąd droga schodzi w dół do obu wiosek.

świerzowa ruska potok świerzówka

Tak więc pierwszą pamiątką po dawnej wsi jest kapliczka z figurą św. Mikołaja mieszcząca się po prawej stronie drogi, przy posesji, jeszcze przed gospodarstwem agroturystycznym ze stawami rybnymi i wyciągiem narciarskim na stokach Mareszki. Niedalako za nim dolina zaczyna się zwężać i wchodzimy na tereny Magurskiego Parku Narodowego, gdzie wita nas drewniana budowla z zawieszoną mapą MPN i druga o ścieżce przyrodniczo-kulturowej "Świerzowa Ruska", a nieco dalej słupek z drogowskazami zielonego szlaku rowerowego, który się tutaj zaczyna/kończy. Idąc dalej na jednym z drzew zawieszona jest, wykuta na kamieniu nazwa dawnej wsi, a tuż za tym, pierwszy przystanek wspomnianej ścieżki z tablicą z opisem wsi, mapką i archiwalnymi zdjęciami. Po chwili marszu kolejna sakralna pamiątka przy dawnej drodze, figura św. Rodziny z 1938 roku, z utrąconą głową Matki Bożej.

W tym miejscu na lewo odchodzi droga do cmentarza i miejsca po dawnej cerkwi greckokatolickiej, która przekracza potok i po chwili odbiega na prawo w górę (obecnie oznakowana od kiedy powstała ścieżka przyrodniczo-kulturowa). Po cerkwi pw. Jana Chrzciciela pozostało niewiele, zarys podmurówki prawie niezauważalny, można spotkać luźno porozrzucane kamienie. Natomiast widoczną pozostałością jest mała cebulasta kopułka, wieńcząca niegdyś jedną z wież cerkiewnych oraz archiwalne zdjęcia. Tuż przy cerkwisku mieści się dawny cmentarz parafialny z wieloma kamiennymi nagrobkami w postaci krzyży z wizerunkiem ukrzyżowanego. Niedaleko cmentarza znajduje się jedyny obiekt sakralny, nie będący przy drodze głównej biegnącej przez dawną wieś, nieco zniszczony, bo z utrąconym krzyżem, ale poszukiwanie go wiąże się ze złamaniem regulaminu zwiedzania MPN.

świerzowa ruska cmentarz

Wracając do drogi głównej, idąc w kierunku Przeł. Majdan, zaraz niedaleko figury św. Rodziny, po tej samej stronie drogi na wysokim cokole stoi figura św. Mikołaja. Nieco później za potokiem po lewej stronie stoi kamienny krzyż. Dalej po prawej można odnaleźć piwnicę, a tuż za nią kolejną figurę, tym razem Matka Boża z Dzieciątkiem z 1894 roku. Nieco dalej po lewej kolejna piwnica po lewej i następny krzyż po prawej z 1883 roku. To pierwszy z tych bardzo wysokich (ponad 4 m) krzyży znajdujących się w Świerzowej, chyba najwyższych tego typu w całym Beskidzie Niskim. Tuż przed przekroczeniem potoku, po prawej kolejna piwnica, a tuż prze ponownym przekroczeniem Świerzówki, po lewej krzyż z wnęką na figurkę, a obok niego piwnica i podmurówka, zapewne domu. W tej samej okolicy, po drugiej stronie potoku kolejna piwnica. Przed kolejnym przekroczeniem Świerzówki, po prawej stronie drogi drugi z tych wysokich krzyży z 1883 roku. W jego okolicy podmurówka domu i piwnica. Wyżej już przydrożnych krzyzy, czy kapliczek nie ma, ale można jeszcze odnaleźć piwnicę i podmurówkę domu z fragmentami pieca. Po czym droga wznosi się, a dolina rozszerza się wychodząc na łąki, wykaszane przez MPN. To w tym miejscu znajdował się przysiółek Majdan, gdzie miała toczyć się potyczka konfederatów z Moskalami, a także miał istnieć folwar i potażarnia. Obecnie stoi tu wiata, w której można się schronić od słońca lub w czasie deszczu. Później już tylko ponowne wejście w las i dojście do czerwonego szlaku GSB przechodzącego przez przeł. Majdan, faktycznie znajdującą się nieco na południe od tego miejsca.

świerzowa ruska nieistniejąca wieś

opracowanie i fot. Dariusz Zając

świerzowa ruska piwnica świerzowa ruska św. mikołaj świerzowa ruska zniszczony krzyż świerzowa ruska cmentarz zima świerzowa ruska cmentarz zima świerzowa ruska bania cerkiewna świerzowa ruska bania cerkiewna świerzowa ruska piwnica świerzowa ruska piwnica świerzowa ruska piwnica świerzowa ruska piwnica świerzowa ruska potok świerzówka świerzowa ruska wiosna świerzowa ruska potok świerzówka wawrzynek wilcze łyko świerzowa ruska matka boża dzieciątko figura świerzowa ruska figura św. mikołaj świerzowa ruska krzyż świerzowa ruska krzyż świerzowa ruska świerzowa ruska wiosna świerzowa ruska droga potok świerzowa ruska krzyż inskrypcja świerzowa ruska drzewo świerzowa ruska sanie świerzowa ruska krzyż świerzowa ruska nagrobek świerzowa ruska nagrobek świerzowa ruska nagrobek świerzowa ruska św. mikołaj świerzowa ruska nagrobek świerzowa ruska cmentarz lulecznica kraińska świerzowa ruska świerzowa ruska cmentarz świerzowa ruska cerkwisko cmentarz

Ostatnia aktualizacja:
19-12-2015 21:52:36

wróć do strony głównej nieistniejących wsi

stat4u