Cmentarze z I wojny światowej w Galicji Środkowej

Cmentarz wojenny w Rogach i Wrocance


cmentarz wojenny rogi
cmentarz wojenny rogi

Cmentarze w Rogach i Wrocance są pokłosiem walk do jakich doszło w 1915 roku, po zwycięskim przełamaniu frontu przez wojska armii niemieckiej i austro-węgierskiej pod Gorlicami początkiem maja tegoż roku. Już 6-7 maja Rosjanie zostali zepchnięci w okolice Równego i Rogów, gdzie doszło do bitwy m.in. na Górze Rogowskiej (411 m), zwanej też Klarowiec. Opór Rosjan został tu przełamany przez oddziały 11 Bawarskiej Dywizji Piechoty, której dowódcą był gen. por. Paul von Kneussl, a która wchodziła w skład 11 Armii dowodzonej przez Augusta von Mackensena. Jak podaje w swej książce ks. K. Wais, były trzy szturmy na pozycje rosyjskie na Górze Rogowskiej, w tym dwa nieudane, dopiero za trzecim razem udało się przełamać pozycje obronne Rosjan1. Wg kroniki szkolnej, w 1915 roku kierownik Szkoły Ludowej w Rogach zanotował, że: "W bitwie tej padło przeszło 1000 żołnierzy"2.

Podczas tych szturmów zginęło zapewne wielu żołnierzy, czy tyle ile zanotował kronikarz szkolny, trudno powiedzieć. Tak oto opisuje krajobraz po bitwie wspomiany wyżej ks. Wais: Nie mogąc jechać do Lwowa, jeździłem po okolicy. Zwiedziłem np. Klarowiec czyli Rogowską górę, która jeszcze wówczas nosiła ślady majowej walki. Mówiły o niej przedewszystkiem zbiorowe groby żołnierzy niemieckich i rosyjskich, ciągnące się po obu stronach gościńca od Rogów do Równego. Groby niemieckie były okryte świeżemi wieńcami i kwiatami, które, jak nam opowiadano, zmieniała dość często austrjacka żandarmeria. Nawet na ogrodzie proboszcza rówieńskiego pochowano przeszło 20 żołnierzy. Klarowiec zdawał się jeszcze dymić oparami krwi świeżej3.

cmentarz wojenny wrocanka przymiarki szubienica

Podobne informacje przekazał mi znany badacz tematyki cmentarzy pierwszowojennych Roman Frodyma, że poległych w tejże bitwie pochowano najpierw w zbiorowej mogile pod wierzchołkiem góry Klarowiec, niedaleko szosy, jak i na polach wsi Wrocanka. W późniejszym okresie na jednym z tych cmentarzy miał znajdować się pomnik centralny w formie kamiennego walca, zwieńczony żelaznym krzyżem. Kiedy w latach międzywojennych porządkowano pobojowiska po Wielkiej Wojnie, także pod względem prawnym zajmowanego przez cmentarze terenu, właściciel pola na którym znajdował się ten cmentarz z pomnikiem zażadał dość znacznej sumy za zajętą swoją własność. W związku z czym, władze zdecydowały się na ekshumację ciał i pochowanie ich w specjalnie wydzielonej kwaterze cmentarza parafialnego w Rogach. Materiał z rozebranego pomnika miał dostać jeden z chłopów pracujących przy rozbiórce pomnika. Jako ciekawostkę dodał mi, że ów posiadacz elementów tego pomnika, które wykorzystał na podmurówkę, niemal nie przypłacił tego życiem w czasie okupacji hitlerowskiej, kiedy Niemcy zobaczyli u niego te kamienie.

Natomiast B. Uliasz w swojej książce4 napisała, że poległych wówczas żołnierzy pochowano na utworzonym specjalnie cmentarzu na tzw. "Szubienicy" inaczej zwanych też Przymiarki. Patrząc na mapy w Geoportalu, odpowiadałoby to okolicom wzgórza o wysokości 345 m n.p.m. między Wrocanką a Rogami, czyli jak wspomniał mi R. Frodyma, na polach wsi Wrocanka. W tym też miejscu stoi obecnie krzyż ze stosowną inskrypcją, o którym będzie niżej. Autorka wspomina też, że najprawdopodobniej kształt cmentarza był zbliżony do kwadratu i otoczony płotem. W centralnej części stał pomnik zwieńczony symboliczną czarą na ropę. Wokół pomnika znajdowały się mogiły zbiorowe i pojedyncze. Na żądanie właściciela cmentarz ten zlikwidowano, a szczątki poległych przeniesiono na cmentarz parafialny w Rogach.

Odnośnie kwatery w Rogach, B. Uliasz napisała, że tu "pochowano żołnierzy walczących o Górę Rogowską, potyczce o cmentarz w dniu 7 maja oraz zmarłych w szpitalu". Pierwotnie wg. wspomnianej autorki, cmentarz miał się znajdować poniżej cmentarza wyznaniowego i był otoczony wałem ziemnym, a elementy wyposażenia wykonano z drewna, podobnie jak i stojący centralny krzyż. W latach 80. XX wieku cmentarz został zupełnie zmieniony, bowiem teren mogił wyplantowano i zaczęto chować cywilne osoby na jego terenie. Dopiero w 2000 roku postawiono pomnik-obelisk, który obecnie możemy oglądać.

Z zapisków Wydziału Grobów Wojennych w Przemyślu znajdujących się w Archiwum Narodowym w Krakowie można wyczytać, że pierwotnie kwatera w Rogach miała 650 m2, ale nie można tam znaleźć nic jeśli idzie o cmentarz z I wojny we Wrocance. Pojawiają się nazwy miejscowości okolicznych, w których miały znajdować się cmentarze, jak Wietrzno, Równe, czy Iwonicz, ale nazwa Wrocanka nie figuruje. Choć trzeba przyznać, że zbiory, które udostępniono w internecie są zdekompletowane.

Odzyskane fragmenty tego okazałego pomnika z nieistniejącego obecnie cmentarza na wzgórzu 345 m, po odzyskaniu i renowacji były przez pewien czas prezentowane w Urzędzie Gminy w Miejscu Piastowym. Obecnie są zamontowane na cmentarzu parafialnym w Rogach, obok obelisku upamiętniającego poległych w I wojnie światowej. Sam obelisk jest z piaskowca, postawiony został z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Wsi Rogi w 2000 roku. Na znajdującej się na nim tablicy widnieje następująca inskrypcja:

Ziemia na której walczyliście
Nie dla wszystkich była ojczyzną
Teraz Was obejmuje
I jest Waszą matką.

cmentarz wojenny wrocanka przymiarki szubienica

We Wrocance, w miejscu gdzie pierwotnie istniał cmentarz z pomnikiem, czyli na bezimiennym na mapach wzgórzu 345 m n.p.m. między Wrocanką a Rogami, z inicjatywy PTTK Krosno we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Wsi Rogi w 2005 roku postawiono pamiątkowy drewniany krzyż. Jako ciekawstkę można dodać, że ów krzyż, to oryginalny element z cmentarza wojennego nr 9 w Łysej Górze, które to krzyże podczas remontu zostały zmienione na nowe, a stare wyrzucone. Zostały one zabrane przez członków krośnieńskiego PTTK-u, podratowane i postawione w różnych miejscach na cmentarzach pow. krośnieńskiego, między innymi i na wzgórzu o którym tu mowa. Na tabliczce znajdującej się na przecięciu się ramion krzyża umieszczono następującą inskrypcję:

Kim byłeś nie wiemy
Bo twoje nazwisko dzisiaj nie powie nikomu
Gdzie twoi rodzice daleko czy blisko
Czekają cię może tam w domu.


cmentarz wojenny rogi rogowska góra klarowiec rogi cmentarz 1 wojna światowa rogi rogowska góra klarowiec rogi element pomnika wojennego wrocanka miejsce piastowe element pomnika wojennego wrocanka miejsce piastowe cmentarz wojenny wrocanka przymiarki cmentarz wojenny wrocanka przymiarki cmentarz wojenny wrocanka przymiarki rogi miejscowość rogowska góra klarowiec rogi

Jak tu dotrzeć?

Miejscowość Rogi położona jest przy drodze krajowej (nr 9), jak i międzynarodowej prowadzącej na Przełęcz Dukielską. Ale cmentarz parafialny, na którym znajduje się kwatera z I wojny mieści się przy drodze do Iwonicza, tuż nieopodal zabytkowego drewnianego kościoła. Przy tej drodze, na przeciw Zagrody Etnograficznej, mieści się parking i wejście na cmentarz. Po wejściu tam, idziemy lekko w górę i po prawej stronie spotkamy obelisk upamiętniający poległych w I wojnie światowej.

Natomiast do miejsca, gdzie znajduje się drewniany krzyż na wzgórzu 345 m (Przymiarki) skąd ekshumowano poległych, najlepiej podjechać od strony Wrocanki. I z drogi głównej prowadzącej przez wieś jadąc w kierunku do Wietrzna lub Równego, odchodzi na wschód asfaltowa dróżka, najpierw biegnąca niemal równolegle do głównej, ale później odbiegająca od niej na wschód na grzbiet pomiędzy Wrocanką a Rogami, a później na północ już jako utwardzona szutrówka. Samochód można zostawić tuż przy drodze, w miejscu gdzie skręca ona do ostatniej posesji na prawo. Stąd trzeba podejść ok. 300 m na najwyższe wzniesienie w kierunku północnym, na którym stoi triangul, a poniżej niego wspomniany krzyż.


Dane:

Miejscowość: Rogi (cmentarz parafialny),
Gmina: Miejsce Piastowe,
Powiat: krośnieński,
GPS: 49o 36' 41" i 21o 45' 31".

Miejscowość: Wrocanka (wzgórze 345 m),
Gmina: Miejsce Piastowe,
Powiat: krośnieński,
GPS: 49o 37' 5.07" i 21o 44' 18.69".



Bibliografia:
1 Ks. Kazimierz Wais, Wspomnienia z pierwszego roku wojny światowej, Lwów 1930. Ks. Wais osobiście nie widział owych szturmów, ale    taką informację przekazali mu później żołnierze.
2 Konferencja w dniu 8.05.2015 r. w Miejscu Piastowym pt. "Krośnieńskie w czasie Wielkiej Wojny" - prelekcja p. Marka Klary, który cytował    fragmenty wspomnianej kroniki.
3 Ks. Kazimierz Wais, Wspomnienia..., s. 102-103.
4 Barbara Uliasz, Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006.


Ostatnia aktualizacja:
21-12-2015 16:51:49

wróć do strony cmentarzy wojennych w Galicji Środkowej
wróć do strony głównej galerii cmentarzy wojennych

stat4u