Cmentarze z I wojny światowej w Galicji Środkowej

Kwatery cmentarne w Korczynie


Korczyńskie cmentarze w okresu Wielkiej Wojny, są zapewne pokłosiem walk do jakich doszło tu zarówno w 1914 roku, na przełomie 1914/1915, jak i w czasie majowej ofensywy państw centralnych z maja 1915 roku. Bowiem front przez te tereny przetaczał się kilka razy, więc zniszczenia były tu dość znaczne, a walki często dość zażarte, czego wyrazem są cmentarze także w innych miejscowościach jak i na wzgórzach pasma Suchej Góry i Królewskiej.

Już końcem września 1914 roku na teren powiatu krośnieńskiego weszły pierwsze pułki rosyjskiej jazdy należące do korpusu gen. Abrama Dragomirowa, który zakwaterował się w pobliskiej Komborni, niedługo później władze cywilne, a także wojskowe wycofały się z Krosna, gdzie wkroczyły sotnie kozaków dońskich. Ale już początkiem października wojska austro-węgierskie (3 Armia) są ponownie w okolicach Krosna idąc na odsiecz oblężonej twierdzy Przemyśl i spychając Rosjan za San. Początek listopada z kolei Rosjanie spychają austriaków na zachód i okolice Krosna, w tym Korczyna, znowu są pod okupacją rosyjską. W Krośnie wtenczas (24.XI do 12 XII) przebywał sztab główny 8 armii rosyjskiej z dowódcą naczelnym gen. Aleksiejem Brusiłowem. Od tego czasu w okolicach Korczyny nie toczyły się walki, bowiem rosyjski tzw. "walec parowy" poszedł daleko na zachód, aż pod Kraków. Niemniej jednak początkiem grudnia dowództwo austriackie zdecydowało, że podejmą kolejną próbę odsieczy oblężonej twierdzy Przemyśl i jednostki znajdujące się w Karpatach ruszyły z ofensywą, na Krosno nacierał Korpus VII. Dowództwo 8 armii rosyjskiej wycofało się wówczas z Krosna, a żołnierze rosyjscy zajęli umocnione pozycje na wzgórzach na północ od Krosna i Korczyny (pasmo Królewskiej i Suchej Góry), jednak ich oprór został przełamany przez 20 dywizję piechoty, niestety natarcie austriaków zostało powstrzymane w okolicach Korczyny i Iskrzyni. 21 grudnia jednostki VII Korpusu austro-węgierskiego pod naporem Rosjan musiały ponownie wycofać się na południe, w pasmo graniczne Beskidu Niskiego, a do Krosna wrócił sztab 8 armii rosyjskiej.

Dnia 2 maja 1915 roku ruszyła wielka ofensywa sprzymierzonych wojsk niemieckich i austro-węgierskich spod Gorlic. Już 7 maja, gdzie z Jasła na Krosno przesuwał się VI Korpus gen. Arza, wkroczono do miasta, ale Rosjanie w nocy z 7/8 maja próbowali tu stawić zacięty opór, nawet przechodząc do kontrataku, więc walki w okolicy Korczyny, Krościenka, Komborni były zażarte. Nie udało się jednak Rosjanom (III korpus kaukaski) przełamać naporu ofensywy wojsk państw centralnym i okrążyć 12-tej Dywizji i tym samym front odsunął się na wschód i nigdy już tu nie powrócił.

Po przedstawionych wyżej wydarzeniach z 1914 i 1915 roku niewątpliwie zginęło wielu żołnierzy i obecne cmentarze są pokłosiem tychże zmagań wojennych. Na terenie Korczyny znajdują się obecnie 4 cmentarze z I wojny światowej, a w zasadzie kwatery cmentarne na istniejących cmentarzach wyznaniowych. Pierwsza z nich znajduje się na dawnym przykościelnym cmentarzu, gdzie stała wcześniejsza świątynia w tej miejscowości. Kolejne dwie kwatery żołnierskie znajdziemy na cmentarzu komunalnym, w dwóch różnych miejscach tego cmentarza. Ostatnią kwaterą jest mogiła 9 poległych żołnierzy narodowości żydowskiej, pochowanych na miejscowym kirkucie.

Kwatera na dawnym cmentarzu przykościelnym

Dawny cmentarz, gdzie stała pierwsza świątynia korczyńska pw. św. Doroty znajduje się przy ul. Jana Szepanika. Obecnie żadnych śladów świątyni nie ma, pozostało tylko kilka piaskowcowych pomników nagrobnych, drewniany współczesny krzyż i kwatera poległych w I wojnie światowej. Aby dojść do tego cmentarza, a tym samym do kwatery wojennej, należy z dolnej części rynku wejść (na północ) we wspomnianą ulicę Jana Szczepanika i nią po 100 metrach dochodzimy do cmentarza. Kwatera z I wojny znajduje się po prawej stronie, przy jego ogrodzeniu, a za stojącą przy granicy cmentarza kaplicą z 1822 roku.

Kwatera ma skromny wystrój, otoczona jest niskim murkiem obłożonym kostką elewacyjną, który przykryty jest daszkiem dwuspadowym. W centralnej części, przylegając do tylnej ścianki, stoi wysoki drewniany krzyż typu łacińskiego, nakryty drewnianym daszkiem. Na skrzyżowaniu ramion krzyża widnieje emaliowana tabliczka, na której napisano: "Miejsce spoczynku żołnierzy austro-węgierskich z okresu I wojny światowej 1914-1918". Oprócz krzyża centralnego, na mogile ustawiony jest jeszcze jeden krzyż, mniejszy, z okrągłych metalowych rurek, na którym wisi tabliczka z napisem: KOZAK MIKLOS 1880 - 1915. To nagrobek węgierskiego żołnierza, który - jak napisano na ogólnej tablicy o cmentarzu przykościelnym - najprawdopodobniej zmarł w Korczynie w wyniku odniesionych ran w 1915 roku. Tak wygląda kwatera obecnie, po ostatnim remoncie, bowiem wcześniejszy wygląd był nieco inny. Zamiast otaczającego murku, stały metalowe słupki (16 sztuk) o przekroju kwadratowym, które były połączone łańcuchami. Nie było drewnianego krzyża, a tylko krzyż poświęcony wspomnianemu Węgrowi. Na dodatek rosły 2 drzewa, które zostały wycięte w czasie remontu. Oprócz wspomninego Węgra, nieznana jest liczba pozostałych pochowanych, ani też jak była pierwotnie powierzchnia kwatery.
Dodać jeszcze można, że podczas tej wcześniejszej renowacji kwatery (przy okazji uporządkowywania całego cmentarza przykościelnego), remontowi została poddana także połamana wówczas marmurowa tabliczka z imieniem i nazwiskiem wspomnianego Węgra, której dokonał Zdzisław Gil. Po odnowieniu kwatery oprócz lokalnych oficjeli, przybył tu także Konsul Generalny Węgier w Krakowie dr István Kovács, i wszyscy razem uczcili poległych minutą ciszy - o czym donosiła jedna z lokalnych gazet.

Kwatera (1) na nowym cmentarzu

Cmentarz komunalny w Korczynie położony jest przy ul. Stanisława Pigonia, która wyprowadza nas z centrum miejscowości w kierunku Komborni (parking przy ogrodzeniu cmentarza). Wchodząc główną bramą na cmentarz kwatera pierwszowojenna znajduje się ok. 80 m dalej, po prawej stronie, idąc alejką główną w kierunku kaplicy cmentarnej. Kwatera ta ma kształt prostokąta o wymiarach ok. 20 m x 2,5 m. Otoczona jest niskim murkiem betonowym, na którym stoją metalowe słupki o przekroju kwadratowym, zakończone kulą. Pomiędzy słupkami rozwieszono łańcuchy, na przemian koloru białego i czerwonego. Na środku kwatery, w kamiennej leżącej płycie wykuto krzyż z datami: 1914 - 1918. Podobnie jak na cmentarzu wyżej opisanym, nieznana jest liczba pochowanych oraz jakiej narodowości byli. Szukając tej kwatery łatwo ją zauważyć, bowiem w jej lewym rogu (przy alejce) znajduje się kamienny pomniczek poświęcony poległym mieszkańcom Korczyny podczas II wojny światowej w latach 1939-1945, postawiony w 2002 roku.

Kwatera (2) na nowym cmentarzu

Druga kwatera na cmentarzu komunalnym znajduje się po przeciwnej stronie głównej alejki prowadzącej do kaplicy cmentarnej. Mniej więcej na tej samej wysokości co pierwsza kwatera, trzeba skręcić w lewo pomiędzy groby i iść do końca. Tam, przy końcowym ogrodzeniu cmentarza ulokowano wspomnianą zbiorową mogiłę żołnierską. Do 2016 roku była podobnie urządzona jak ta, która odwiedziliśmy wcześniej. Też ma kształt prostokąta, ale o nieco mniejszych wymiarach, bo licząca ok. 13 m x 3 m. Do 2016 roku otoczona była takim samym ogrodzeniem, w formie kamiennego murku i stojących na nim metalowych słupków, tyle że łańcuchy rozwieszone między nimi nie były pomalowane na kolor. Nie było za to żadnego oznaczenia, że to kwatera poległych podczas z I wojny światowej. Obecnie sytuacja jest inna, bowiem w 2016 roku zrobiono remont i ogrodzenie wygląda inaczej. Jest to tylko 6 słupków obłożonych ozdobnym elementem. Ponadto pojawił się też drewniany krzyż, podobny do tych, które znamy z innych cmentarzy na terenie krośnieńskim, które były stawiane przez PTTK Krosno, gdy pozyskali je po remoncie cmentarza nr 9 w Łysej Górze. Nie ma natomiast na nim żadnej tabliczki, ale może jeszcze zostanie zamontowana. Nieznana jest też liczba pochowanych, jakiej narodowości byli i kiedy polegli.

Kwatera na kirkucie

Korczyniański kirkut położony jest na wschód od centrum miejscowości, przy ul. Wierzbowej. Otoczony jest betonowym murem, z bramą wejściową od strony wschodniej. Do dziś zachowało się nie mniej niż 457 nagrobków, pochodzących z XIX i XX w. Tutaj też pochowano 9 żydowskich żołnierzy, poległych w walkach na tym terenie podczas Wielkiej Wojny. Mnie nie udało się odszukać ich mogiły, częściowo na pewno z braku umiejętności czytania po hebrajsku, ale też kirkut jest w stanie dość zakrzaczonym, ponadto część macew leży na ziemi. Niemniej jednak dzięki korespondencji z Panem Krzysztofem Bielawskim (http://www.kirkuty.xip.pl/) wiem, że wspólna macewa dla poległych żołnierzy stoi na korczyńskim kirkucie, bowiem podczas prowadzonej w 2012 i 2013 roku inwentaryzacji macew natrafiono na nią. Wiedząc jak wygląda, będzie ją łatwiej odnaleźć wśród wielu innych. Brama cmentarza jest zamknięta, ale nie na stałe, więc można tam wejść.
Aby tam dojechać, trzeba od cmentarza komunalnego kierować się na Kombornię i po ok. 1,2 km, na ostrym zakręcie drogi skręcamy na lewo w ulicę Poprzeczną, a po kolejnych 320 metrach na prawo, w ulicę Wierzbową, którą jedziemy jeszcze niecałe 600 m. Jeśli ktoś porusza się samochodem, to może mieć problem z zaparkowaniem przy kirkucie, bo droga wąska, choć można się pokusić o pozostawienie go niedaleko bramy wejściowej, gdzie jest niewielki nieużywany wjazd na łąkę.

Jak tu dotrzeć?

Miejscowość Korczyna (gm. Korczyna), położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 991 z Krosna do Lutczy. Można tu także dojechać od drogi krajowej nr 19 przez Krościenko Wyżne lub Kombornię. 3 kwatery cmentarne umiejscowione są w niedalekiej odległości od rynku, natomiast sam kirkut, na którym znajdują się pochówki z Wielkiej Wojny, jest już nieco dalej, na obrzeżach miejscowości. Szczegółowe opisy wyżej, przy danym obiekcie.


Dane:

Miejscowość: Korczyna,
Gmina: Korczyna,
Powiat: krośnieński,
Okręg cmentarny: Galicja Środkowa,
GPS - kwatera stary cmentarz: 49o 42' 56.70" i 21o 48' 42.19"
GPS - kwatera 1 nowy cmentarz: 49o 42' 46.14" i 21o 48' 53.97"
GPS - kwatera 2 nowy cmentarz: 49o 42' " i 21o 48' "
GPS - kirkut: 49o 42' 49.83" i 21o 50' 12.80"



Bibliografia:
Marian Zgórniak, Ziemia krośnieńska w czasie I wojny światowej [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, Tom I, Kraków 1972
http://www.kirkuty.xip.pl/korczyna.htm
Zdzisław Gil, Zapomniana nekropolia.


Ostatnia aktualizacja:
14-01-2017 12:43:08

wróć do strony cmentarzy wojennych w Galicji Środkowej
wróć do strony głównej galerii cmentarzy wojennych

stat4u