Cmentarze z I wojny światowej w Galicji Środkowej

Cmentarz wojenny w Jazowej


Cmentarz z I wojny światowej w Jazowej jest najprawdopodobniej pokłosiem bitwy stoczonej tutaj w maju 1915 r., po tym jak ruszyła ofensywa wojsk sprzymierzonych 2 maja tego roku, nazwana później operacją gorlicką lub gorlicko-tarnowską. Starły się tutaj wojska austriackie nacierające przez las od strony Łęk Strzyżowskich i jednostki niemieckie prące od strony Frysztaka z wojskami rosyjskimi wycofującymi się w dolinę rzeki Wisłok na przedpola Dobrzechowa. Choć można spotkać też informacje, że również w 1914 roku toczyły się tu potyczki, w których mogli zginąć żołnierze walczących armii. Sam cmentarz został założony na pograniczu wsi Jazowa i Kozłówek, na dawnych gruntach dworskich, obecnie na terenie leśnym, wzgórz pasma Jazowej, opadających ku dolinie rzeki Wisłok.

Ze szczątkowo zachowanych w Archiwum Państwowym w Krakowie akt okręgu "przemyskiego" można wyczytać, że na cmentarzu w Jazowej spoczywa 80. żołnierzy, a jego powierzchnia miała mieć 100 m2. Obecnie cmentarz jest większy, podaje się, że ma powierzchnię 14 arów. W obrębie cmentarza zachowały się zarysy 19 mogił zbiorowych, w formie ziemnych wałów o szerokości ok. 2 metrów. Cmentarz otoczony jest cienkimi betonowymi słupkami, stojącymi na betonowej podmurówce, pomiędzy którymi zamontowano drewniany płot sztachetowy. W rogu cmentarza, staraniem sołtysa wsi, postawiony został krzyż typu łacińskiego, wykonany z metalowych rur, dodatkowo ozdobiony prętami w koło, jak i imitacjami promieni odchodzących od skrzyżowania ramion. Na krzyżu widnieje wizerunek ukrzyżowanego Chrystusa. Natomiast poniżej niego, metalowa tabliczka, na której literami wypukłymi napisano: "Cmentarz wojenny żołnierzy nieznanych z pierwszej wojny światowej. Ufundował Tadeusz Grochowski z Jazowej. Część ich pamięci".

M.in. z pisma Wojewody Podkarpackiego do wójta gminy Wiśniowa1 dowiadujemy się, że pierwotnie cmentarz ten dzielił się na dwie części. W jednej z nich pochowano żołnierzy armii austro-węgierskiej poległych w latach 1914-1915. W latach późniejszych dokonano poszerzenia cmentarza o nową kwaterę, gdzie pochowano żołnierzy ekshumowanych w latach 1918-1920 z okolicznych miejscowości, a mieli to być głównie Rosjanie. Z kolei na stronie powiatu strzyżowskiego dowiedzieć się możemy, że na tymże cmentarzu spoczywają żołnierze armii rosyjskiej, niemieckiej i austro-węgierskiej w tym także Polacy siłą wcieleni do zaborczych armii. Zostali oni pochowani pierwotnie w prowizorycznych w grobach w miejscowościach Wiśniowa, Cieszyna, Kozłówek i Kalembina2. Być może z tego faktu właśnie wynika rozbieżność pomiędzy danymi z akt krakowskich a obecnymi wymiarami cmentarza, bo różnią się dość znacznie. Ostatni remont cmentarza odbył się w latach 2002-2003 ze środków Wojewody Podkarpackiego oraz Gminy Wiśniowa.


Jak tu dotrzeć?

Miejscowość Jazowa położona jest w gm. Wiśniowa w powiecie strzyżowskim, a geograficznie na Pogórzu Dynowskim, na prawym orograficznie brzegu rzeki Wisłok. Aby się do niej dostać, biorąc pod uwagę główne drogi, trzeba znaleźć się na drodze wojewódzkiej 988 Warzyce - Babica i w okolicach np. Wiśniowej, przy dawnych zabudowaniach dworskich skręcamy w kierunku wsi, przedostając się na drugi brzeg rzeki. Jak już tam będziemy, na głównym skrzyżowaniu przy kapliczce (1,4 km od Wiśniowej) wybieramy dróżkę asfaltową w głąb wsi prowadzącą na wprost i jedziemy dalej aż pod Dom Kultury i Remizę (ok. 200 m), tu możemy zostawić samochód (choć na upartego możemy jechać jeszcze dalej, aż pod las). Gdy decydujemy się iść stąd na nogach, czeka nas 800 m marszu lekko wznoszącym się terenem. Na krzyżówce w okolicach Domu Kultury skręcamy w prawo i maszerujemy w górę do widocznych wzgórz pasma Jazowej. Mijamy ostatni dom w tej części wsi i nasza droga zaczyna zakręcać na lewo, by po chwili marszu dojść do granicy lasu, gdzie kawałeczek dalej skręcamy na prawo w jego głąb. Jeszcze ok. 100 m i leśną drogą dochodzimy do cmentarza, który znajduje się po prawej stronie. Dawniej szlak niebieski PTTK z Wiśniowej prowadził właśnie tędy w pasmo Jazowej i dalej do zamku Kamieniec, w okolicach dawnego SKR-u możemy odnaleźć jeszcze stare szlaki szlaku.

Dane:

Miejscowość: Jazowa,
Gmina: Wiśniowa,
Powiat: strzyżowski,
GPS: 49o 51' 6.16" i 21o 39' 47.13"




Bibliografia:
1 Jest to pismo z listopada 2016 roku, dostępne w internecie. Zob. także: Barbara Uliasz, Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006, s. 394.
2 http://www.strzyzowski.pl/aktualnosci/art,1455


Ostatnia aktualizacja:
18-10-2017 20:00:06

wróć do strony cmentarzy wojennych w Galicji Środkowej
wróć do strony głównej galerii cmentarzy wojennych

stat4u