Cmentarze z I wojny światowej w Galicji Środkowej

Cmentarz wojenny we Frysztaku


Cmentarz z I wojny światowej we Frysztaku jest zapewne pokłosiem walk do jakich doszło w okolicy zarówno w 1914 roku jak i w 1915 roku. Rosjanie wkroczyli do Frysztaka 25.IX.1914 roku wypierając austriaków cofających się na zachód. Po miesiącu, 4 października sytuacja zmieniła się, austriacy wyparli Rosjan z Frysztaka, ale nie chcieli odpuścić swoich zdobyczy terytorialnych, wobec czego rozgorzała walka. Frysztak znalazł się pod ostrzałem artyleryjskim w wynniku czego miasteczko zostało zniszczone. 10 listopada Rosjanie znowu przeprowadzili kontratak i po potyczce w pobliskich Pułankach ponownie wkroczyli do Frysztaka. W grudniu natomiast (16-22) trawały tu zacięte walki, w których straty obu walczących stron były dość znaczne, około 200 zabitych i 400 rannych. Ponownie okolice te przeżyły koszmar wojennych przemarszów pod koniec kwitnia 1915 roku, kiedy to wycofywały się jednostki rosyjskie (Kozacy), które to oddziały zaczęły przygotowania na drugim brzegu Wisłoka w okolicach wzgórz wsi Kobyle, do obrony. Dopiero ofensywa wojsk centralnych, która rozpoczęła się 2 maja 1915 roku na całej linii frontu od Tarnowa przez Gorlice, aż po główny grzbiet karpacki, odrzuciła po ciężkich bojach Rosjan na wschód. W okolicach Frysztaka front doszedł już 7 maja a operowała tu 4 armia, i jej Korpus Gwardii gen. Platenberga (3 dywizje), który nacierał z zamiarem przeprawienia się przez Wisłok. Nie było to łatwe, bowiem Rosjanie obsadzili drugi brzeg rzeki i stawili zaciekły opór. 8 maja cała 11 armia Mackensena przygotowywała się do sforsowania Wisłoka. Na nowo wówczas uregulowano strefy działania korpusów i odcinki dywizji. Gwardii Niemieckiej przydzielono wówczas strefę Frysztak - Odrzykoń. Wówczas przełamano opór Rosjan, którzy zostali zmuszeni do ucieczki na wschód. Więc jak widać walk w okolicach Frysztaka było dużo i tego okresu muszą pochodzić cmentarze w tej okolicy, choć najpierw były to zapewne prowizoryczne groby, a dopiero później tworzono zbiorowe cmentarze. Jednym z nich jest ten we Frysztaku.

Kwatera położona jest na zboczu opadającego terenu cmentarza parafialnego, ma kształ nieregularny o pow. ok. 2 arów (217 m2). Pierwsza część, niżej położona, gdzie znajduje się wejście, to prostokąt o wym. ok. 15 x 13 m i z tej części w górę mamy do czynienia z występem o wymiarach 6 x 3 m, w którego obrębie znajduje się pomnik centralny całego cmnetarza. Do pomnika prowadzi chodnik z wyłożonych kostek brukowych, który rozszerza się na boki tuż przed kwaterą górną, gdzie stoi pomnik centralny. Całość ogrodzona jest niskimi słupkami obłożonymi rodzajem ozdobnych nieregularnych płytek. Pomiędzy słupkami rozwieszony jest gruby łańcuch, w przedniej części, po obu stronach wejścia, dodatkowo ozdobiony dwoma kutymi ozdobami w postaci dwóch mieczy otoczonymi zarysem tarczy. Sam pomnik to zwykły słup o przekroju kwadratowym, u podstawy gdzie znajduje się napis, nieco szerszym, natomiast u góry, wieńczy go węższy element zakończony czterospadowym elementem. Z góry do dołu na środku każdej ze ścian wykuty jest rowek.

Na znajdującej się w dolnej częsci pomnika wykutej inskrypcji, możemy przeczytać:

FRYSZTAK
MAJ
1915

Natomiast przed pomnikiem, w 1972 roku (na co wskazuje data na niej) została zamontowana granitowa tablica o następującej treści:

KWATERY ŻOŁNIERZY
POLEGŁYCH W I WOJNIE
ŚWIATOWEJ W OKOLICACH
FRYSZTAKA
CZEŚĆ ICH PAMIĘCI
FRYSZTAK 1972

Jak napisała w swej książce B. Uliasz, pierwotnie na kwaterze tej znajdowały się mogiły zbiorowe z krzyżami, a na szczycie alei biegnącej środkiem ustawiony był pomnik centralny - jak dziś. Tyle tylko, że musiał wyglądać nieco inaczej, obecny kształ zawdzięczamy remontowi z 1998 roku. Wg Romana Frodymy, na kwaterze tej było 66 zbiorowych mogił, w których pochowano żołnierzy niemieckich z 1 i 2 pp Gwardii Pruskiej oraz 271 pp. poległych podczas forsowania rzeki Wisłok. Najprawdopodobniej są to ciała żołnierzy, które wcześniej były pochowane prowizorycznie po okolicznych miejscowościach.

Obecnie na kwaterze pierwszowojennej, w lewym jej rogu umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą Kpt. Zbigniewowi Robertowi Stawickiemu, harcerzowi, żołnierzowi Wyklętemu 2 Korpusu WP gen. W. Andersa, który zmarł w 2000 roku na wygnaniu w Anglii.

Co ciekawe, na cmentarzu tym znajduje się inna kwatera, ogrodzona identycznie jak cmentarz pierwszowojenny, z kamiennym wysokim krzyżem, w kształcie prostokąta. Brak jest natomiast jakichkolwiek napisów na krzyżu, więc trudno powiedzieć co to za obiekt. Nie udało mi sie też dowiedzieć nic na jej temat z innych źródeł, ale będę drążył ten wątek. Zdjęcia tej kwatery znajdują się na końcu galerii zdjęć.


Jak tu dotrzeć?

Opisywana tu kwatera pierwszowojenna znajduje się na cmentarzu parafialnym we Frysztaku, mieszczącym się przy ul. ks. W. Blajera, nieco poniżej kościoła, idąc z rynku w kierunku Strzyżowa. Na przeciw cmentarza jest parking, więc można zaparkować samochód. Wchodząc na cmentarz kierujemy się do najwyższej części cmentarza, gdzie widoczna jest z dala kaplica cmentarna, a kwaterę pierwszowojenną mamy tuż za nią.

tekst i fot. Dariusz Zając


Dane:

Miejscowość: Frysztak (cmentarz parafialny),
Gmina: Frysztak,
Powiat: strzyżowski,
GPS: 49o 50' 10.95" i 21o 36' 26.75".


-----------------------------------

Bibliografia:
Barbara Uliasz, Cmentarze, kwateryi mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006.
Roman Frodyma, Cmentarze wojskowe z okresu I wojny światowej w rejonie Beskidu Niskiego i Pogórza, SKPB W-wa 1989.
F.K. Latinik, Żołnierz Polski pod Gorlicami 1915, Przemyśl 1923.
Barbara Lubojemska, Frysztak. Zarys monograficzny, Krosno 2001.


Ostatnia aktualizacja:
19-12-2017 17:21:43

wróć do strony cmentarzy wojennych w Galicji Środkowej
wróć do strony głównej galerii cmentarzy wojennych

stat4u