Mauzoleum hrabiów Skrzyńskich w Zagórzanach


Któż z nas nie słyszał o piramidach, czytając chociażby lektury szkolne w tym np. Faraona B. Prusa. Niektórzy z nas być może nawet widzieli je na żywo, będąc na wczasach np. w Egipcie. Ale nie trzeba jechać aż tak daleko, by piramidę ujrzeć, bowiem nasz region także może się nią poszczycić, nie tak okazałą jak tamte, ale zawsze to piramida. Wystarczy pojechać do miejscowości Zagórzany niedaleko Gorlic, położonych przy drodze wojewódzkiej 979, gdzie znajdziemy grobowiec zasłużonej dla Ziemii Gorlickiej, ale i Polski, rodziny hrabiów Skrzyńskich właśnie w formie piramidy, z której wyrasta duży krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem.


Piramidy, to zwykle budowle służące jako grobowce, nie inaczej jest w przypadku Zagórzan. Piramida zagórzańska, to także grobowiec mauzoleum znanej na tym terenie, ale także w Polsce, arystokratycznej rodziny Skrzyńskich. Wysokość samej piramidy wynosi ok. 10 m, a w podstawie ma 12 m szerokości, została zbudowana na zamówienie hrabiego Aleksandra Skrzyńskiego w 1931 roku, jako pomniejszona kopia znanej egipskiej piramidy Cheopsa - przynajmniej tak podają różne źródła. W moim jednak przekonaniu, mimo że część ścian jest w ziemi, to i tak można stwierdzić, że długości boków u podnóża zagórzańskiej piramidy nie są jednakowe, przód jest szerszy niż boki, a piramida Cheopsa w podstawie jest niemalże idealnie kwadratowa. Wejście do wnętrza znajduje się od południowej (płd.-wsch.) strony i zamknięte jest metalową kratą w formie bramki, a za nią znajduje się tablica z podaniem pochowanych w niej członków rodziny. Wejście do środka piramidy obecnie nie jest możliwe. Projektantem tego mauzoleum miał być znany (także na naszym terenie) na przełomie XIX i XX wieku polski architekt i malarz Teodor Marian Talowski. Więc hrabia Skrzyński musiał myśleć o tej formie rodzinnego mauzoleum dość wcześnie, wszak Talowski zmarł 21 lat wcześniej, w 1910 r. Chyba, że data jej powstania określana jako 1931 rok jest błędna, bowiem znalazłem także informację w załączniku do odznaki "Szlakiem piramid w Polsce", że piramida została wzniesiona ok. 1905 roku, a więc jeszcze za życia Talowskiego. Data 1905 rok wiązała by się także z rokiem, w którym zmarł ojciec fundatora, Adam hr Skrzyński.

Oprócz piramidy, w połowie dwóch łączących się ścian wyrasta równie olbrzymiej wielkości co piramida, krzyż z rzeźbą ukrzyżowanego Chrystusa. Z nielicznych informacji, które można znaleźć na ten temat, wspomina się, że krzyż ten został dobudowany po II wojnie światowej. Ale przeczy temu zdjęcie obok, znajdujące się w NAC z 1932 roku, przedstawiające ową piramidę już z krzyżem, a wykonane podczas uroczystości przeniesienia zwłok hr Aleksandra Skrzyńskiego z Kobylanki do tutejszego grobowca, tu oryginał. Obok mauzoleum możemy zobaczyć nagrobek z dwoma krzyżami, ponoć pochowani są tutaj dawni zaufani pracownicy hrabiego, którzy byli ogrodnikami w pałacowym parku położonym nieopodal.

W tym nietypowym i rzadko spotykanym w Polsce rodzinnym grobowcu pochowani są:

  • Adam hr Skrzyński (1.01.1853 - 26.07.1905) - był pionierem przemysłu naftowego, przedsiębiorcą i potentatem naftowym jak na ówczesne czasy. Wybudował w Libuszy rafinerię, doprowadzając do niej kolejową odnogę od linii Jasło - Stróże, budując m.in. metalowy most na Ropie, stojący do dziś, choć nieużywany. W archiwum NAC znajduje się zdjęcie rafinerii na tle Beskidu Niskiego oraz wspomniany most - fot. Z czasem przeniósł się z Libuszy (gdzie się urodził) do Zagórzan, które stały się od tego czasu siedzibą tego rodu. W 1882 roku został wybrany do Sejmu Krajowego V kadencji z okręgu jasielsko-gorlickiego, pełniąc 2 kadencje. W 1891 roku wszedł do parlamentu wiedeńskiego.
  • Oktawia z Tarnowskich hr Skrzyńska (22.03.1862 - 23.03.1931) - żona Adama hr Skrzyńskiego
  • Aleksander Józef hr Skrzyński (19.03.1881 - 25.09.1931) - syn Adama hr Skrzyńskiego, wybitny prawnik, polityk i dyplomata, w czasach II Rzeczpospolitej minister spraw zagranicznych (1922–1926) w rządach Sikorskiego i Grabskiego, a nawet został premierem RP (1925–1926). W czasie I wojny służył w wojsku u boku Tadeusza Rozwadowskiego, biorąc udział w operacji gorlickiej. Po przewrocie majowym z 1926 roku odszedł z polityki. Zginął w wypadku samochodowym.
  • Adam hr Sobański (4.11.1875 - 18.04.1936)
  • Maria ze Skrzyńskich hr Sobańska (25.10.1887 - 25.04.1948) - żona Adama Sobańskiego i córka Adama hr Skrzyńskiego
  • Aleksander Maria hr Sobański (10.12.1924 - 2.04.1994) - syn Marii i Adama Sobańskich, wnuk Adama i Oktawii hr Skrzyńskich
  • W 2017 roku nastąpiły zmiany w otoczeniu Mauzoleum. Wycięto wszystkie krzewy i zlikwidowano coś w rodzaju grządek, poprowadzono kilka alejek prowadzących do podnóża piramidy, a teren pomiędzy nimi został wysypany ziemią, na której posadzono trawę. Ustawiono także kilka ławek (8 szt.), gdyby ktoś chciał sobie usiąść. Przy budynkach Nadleśnictwa powstał także mały parking.

    fot. Bożena Jurkowska, Dariusz Zając

    Jako ciekawostkę można wspomnieć, o czym było już wyżej, że Oddział Wojskowy PTTK w Chełmie ustanowił odznakę krajoznawczą „Szlakiem Piramid w Polsce”, na której znajdują się 24 obiekty w Polsce mające formę piramidy, w tym właśnie ta w Zagórzanach. Drugą piramidą w naszym regionie, jednak dużo mniejszą, położoną niedaleko Sanoka jest grobowiec rodziny Kulczyckich w Międzybrodziu. Więcej o odznace i jej regulaminie można znaleźć tutaj.

    Jak tu trafić?

    Jadąc drogą krajową nr 28 Jasło - Gorlice, na skrzyżowaniu dróg na przedmieściach Gorlic (skrzyż. ze światłami), należy skręcić na drogę wojewódzką 979 (ul. Skrzyńskich). Po 470 metrach mijamy tory kolejowe linii Jasło - Stróże i odgałęzienie do Gorlic i niecałe 200 m dalej spotykamy bramę wjazdową do dawnego pałacu Skrzyńskich (obecnie pałac zaniedbany), tu kończą się Gorlice a zaczynają Zagórzany. Jedziemy dalej drogą główną wzdłuż muru ogrodzenia posiadłości dawnych dziedziców, który kończy się, gdy przekraczamy potok Moszczanka. Od tego miejsca musimy uważać, bowiem ok. 120 metrów dalej znajduje się opisywane tu mauzloeum Skrzyńskich. Tyle tylko, że jeśli jedziemy samochodem, piramida widoczna jest z drogi przez chwilę, można ją przeoczyć, bowiem znajduje się ok. 160 m od niej. Trzeba skręcić w prawo w kierunku obiektów Nadleśnictwa Gorlice, ale nie w tę pierwszą drogę za potokiem, ale tę ok. 90 m dalej (to droga pomiędzy przystankami autobusowymi). Tam próbować zostawić pojazd przy niewielkim bloku mieszkalnym (zapewne pracowników Nadleśnictwa) i stąd podejść do piramidy. Autokarem nie ma szans tam podjechać, trzeba zatrzymać się na którymś z dwóch przystanków przy drodze głównej.
    Dane GPS mauzoleum: N 49° 41' 50" i E 21° 11' 4,66"

    opracowanie: Dariusz Zając

    Ostatnia aktualizacja:
    21-08-2017 20:07:58

    wróć do ciekawostki regionu

    stat4u