Poniższy artykuł pierwotnie ukazał się w gazecie „Region Jasielski” nr 5 (65) 2007, w cyklu „Wędrówki po regionie”.
Tu został rozszerzony i zaktualizowany.

Cieklinka (512 m) i okolice


Cieklinka..... ileż to razy każdy z nas widział jej odosobniony masyw, jadąc chociażby z Dębowca w kierunku Beskidu Niskiego do Folusza, ale pewnie mało kto wspiął się na jej szczyt. Szczyt może niezbyt wysoki, bo liczący 512,8 m n.p.m., ale mimo tego, nie z każdej strony jest tak łatwo dostępny jakby się zdawało. Masyw Cieklinki leży na granicy dwóch województw - małopolskiego i podkarpackiego, których granica przecina górę po połowie dla każdego z nich. Położony jest na mało znanym z nazwy Pogórzu Jasielskim, które wciśnięte jest pomiędzy Dołami Jasielsko-Sanockimi od północy, a Beskidem Niskim od południa. Proponuję więc, zdobyć ów szczyt i przekonać się na własne oczy (i nogi) jak to jest w rzeczywistości, a przy okazji pozwiedzać co nieco w jego okolicy, bo atrakcji krajoznawczych jest tu sporo. A jest też ciekawostka przyrodnicza, w postaci rosnącego w okolicy grzyba o nazwie Okratek australijski (Clathrus archeri), choć jego znalezienie nie jest takie łatwe. Jak sama nazwa mówi, przywędrował do Europy z kontynentu australijskiego, ponoć wraz z żołnierzami w czasie I wojny światowej.

Wędrówkę proponuję zacząć w miejscowości, której historia sięga XIII wieku. A jest nią Cieklin, położony w dolinie potoku Bednarka. Stąd możemy różnymi sposobami dotrzeć na Cieklinkę. Startując z przystanku PKS obok remizy, proponuję udać się drogą w kierunku Woli Cieklińskiej, wzdłuż płynącego po lewej stronie potoku Bednarka, prawego dopływu Ropy. Po ok. 180 m, mijamy po prawej leśniczówkę, na miejscu której niegdyś stał dwór, który przed zniszczeniem podczas działań wojennych należał do sióstr Norbertanek z Krakowa. To we wspomnianym właśnie dworku przebywały gościnnie u Norbertanek ss. Wizytki zanim przeniosły się ostatecznie do Jasła, gdy kończono budować klasztor na tzw. Miejskiej Górze (obecnie zwanej - Górka Klasztorna). Zaraz za leśniczówką okazały budynek Domu Ludowego, w którym obecnie znajduje się Muzeum Narciarstwa, jako, że w tej okolicy, końcem XIX w. niejaki Stanisław Barabasz „testował” skonstruowane przy pomocy dworskiego stelmacha narty, co dało początek polskiemu narciarstwu. Pokonując dalsze 200 m, dochodzimy do krzyżówki przy zabytkowej kapliczce znajdującej się po prawej stronie drogi. Tu skręcamy w prawo, w drogę prowadzącą w kierunku cmentarza parafialnego, jak i w kierunku naszej tutułowej Cieklinki. W tą samą drogę, prowadząc z Woli Cieklińskiej, skręca czarny szlak rowerowy "cmentarzy wojennych", który będzie nam towarzyszył od teraz, choć jego oznakowanie częściowo jest już zniszczone.

cieklin kościół

Ale zanim skręcimy w kierunku cmentarza, to kto jest zapalonym krajoznawcą, może najpierw podejść w drugą stronę, do znajdującego się 150 m stąd kościoła. To budowla w stylu neoromańskim, na planie krzyża łacińskiego z charakterystyczną wysoką wieżą (ok. 48 m), projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, ukończona w 1904 roku, a poświęcona przez ówczesnago biskupa przemyskiego Józefa Sebastaiana Pelczara, obecnie błogosławionego. W tym też roku stał tu jeszcze wcześniejszy, XVII-wieczny drewniany kościół, ale niestety w niedługim czasie został rozebrany. Z niego właśnie pochodzi ołtarz odnaleziony w 2006 roku na strychu plebani, który po renowacji znajduje się obecnie w Muzeum Diecezjalnym w Rzeszowie. Obok kościoła znajduje się "stara" plebania, która obecnie nie pełni już tej funkcji, do jakiej ją wybudowano. Jak już obejrzymy obecny kościół ruszajmy w przeciwną stronę, czyli w kierunku widocznej Cieklinki.

cieklin grób fiałkowskiego

Po przejściu ok. 500 m od kapliczki, po prawej stronie znajduje się cmentarz parafialny. Na nim, kilka starych kamiennych nagrobków, a w płd.-zach. części grób Bolesława Fiałkowskiego – jak napisano na tablicy – prawanuka Kościuszki. Jest to dość kontrowersyjna wersja, choć powiązania rodzinne są między wymienionymi na tablicy postaciami. Tuż za obejściem cmentarza, ładny widok na Cieklinkę, Ostrzeż oraz przełom Bednarki pomiędzy nimi, ale także na pasmo Magury Wątkowskiej na południu, czy na Pogórze Karpackie z wybijającym się Liwoczem.

Po odwiedzeniu cmentarza ruszamy dalej polną drogą w kierunku Cieklinki (w tym miejscu stał niegdyś słupek z drogowskazami szlaku rowerowego, ale to już historia...), przekraczamy potok i wznosząc się docieramy do granicy lasu. Po 70 metrach idąc w głąb lasu napotykamy samotny krzyż. A za tym krzyżem (w 2000 roku postawionym na nowo), znajduje się odosobniona kwatera cmentarza nr 14 z I wojny światowej. Jeszcze nie tak dawno trudno byłoby się doszukać tutaj zarysów cmentarza. Bardziej wnikliwi mogli dostrzec nikłe, kamienne pozostałości po cmentarzu, a także słupki z wyrytymi literami HV (skrót od Heeres Vermessung: Geodezja Wojskowa) wkopane w ziemię a oznaczające jego granice, choć te wcale nie były takie łatwe do odnalezienia. Więcej pozostałości po tej części cmentarza, czyli oryginalnych tabliczek z nagrobków, znajduje się obecnie w posiadaniu gminy Dębowiec. Obecnie sytuacja z tą kwaterą zmieniła się na lepsze, bowiem zakończył się remont tejże. Końcem jesieni 2011 roku wyglądało to tak: fot. 1, a w lutym 2014 tak fot. 2, a w sierpniu tego samego roku tak fot. 3 i fot. 4.

cmentarz wojenny 14 cieklin

Jak dotarliśmy do tajże kwatery, pasowałoby odnaleźć pozostałe. W tym celu najlepiej wyjść z powrotem na łąkę, skręcić w lewo przechodząc wzdłuż granicy lasu, a następnie przekroczyć potok w dogodnym miejscu i za nim odnaleźć ścieżkę (można też iść za szlakiem czarnym rowerowym na około, który w lesie jest oznakowany na drzewach - ale dróżka leśna jest tam często błotnista). Ścieżką podążamy z biegiem potoku na wschód. Kolejną kwaterę spotykamy po lewej stronie, ok. 100 m od skrętu tej dróżki. Tuż przed skrętem drogi w lewo pod kątem prostym, która została wyremontowana w miesiącach sierpień-wrzesień 2010 roku, spotykamy następną kwaterę tego cmentarza. Po skręcie drogi na północ, wchodzimy na nowo zrobioną drogę i idąc nią spotykamy 3 kapliczki (za dwoma z nich znajdują się kwatery tego cmentarza) i wreszcie dochodzimy do kaplicy głównej cmentarza nr 14, tuż przed nią mijając kolejne kwatery, zarówno zbiorowe, a przy samej kaplicy pojedyncze (tu leżą żołnierze niemieccy). Niestety po remoncie kaplica nieco odbiega od pierwowzoru, który można zobaczyć na zachowanych archiwalnych zdjęciach (pierwotnie miała nieco wyższą wieżę). Ten i inne cmentarze w tej okolicy, to pozostałość po tzw. bitwie gorlickiej, która zaczęła się początkiem maja 1915 r. i na stokach m.in. Cieklinki i okolicy zebrała tragiczne żniwo. Inne cmentarze w tej okolicy pochodzące z walk tego okresu to niedaleko położony cmentarz nr 13 w formie kurhanu, cmantarz 12 nad Dobrynią (obecnie po remoncie), cmentarz nr 10 na Sieniawie oraz cmentarz nr 11 w Woli Cieklińskiej (także po remoncie). Wszystkie te cmentarze - oprócz cm. 12 - są do odnalezienia na zamieszczonej wyżej mapce.

 cieklinka wałaskie

Po zwiedzeniu cmentarza, czas wyruszyć ku tytułowej Cieklince. Z tego miejsca, w którym się znajdujemy, chyba najlepiej zrobić to idąc drogą biegnącą z Cieklina do przysiółka Wałaskie. Żeby się do niej dostać, trzeba podejść drogą prowadzącą z Cieklina do cmentarza, na którym się znajdujemy, jeszcze dalej w kierunku zachodnim (czyli koło kaplicy głównej cmentarza skręcić w lewo w kierunku Cieklinki), by później przez łąkę dojść do asfaltowej obecnie drogi, która prowadzi do Wałaskiego. Jak już dojedziemy do tej drogi, udajemy się w kierunku Cieklinki wraz z czerwonym szlakiem rowerowym o nazwie "Góra Cieklinka", który odtąd będzie nam towarzyszył. Po przejściu ok. 800 m cały czas w górę, w miejscu gdzie dochodzimy do rozdroża, znajduje się wiata turystyczna oraz tablica z zaznaczonym przebiegiem m.in. wspomnianego szlaku czerwonego rowerowego, spotkamy tu także znaki szlaku konnego, który dołączył tu z lewej strony. Jeśli by ktoś chciał, to już stąd może podchodzić na szczyt Cieklinki, ale taki wariant polecam tylko wprawnym turystom, bowiem początkowe podejście jest dość karkołomne. Po drodze, na stromym stoku, znajduje się dawny kamieniołom, z którego m.in. wydobywano kamień na budowę wspomnianego kościoła w Cieklinie. Ale na Cieklinkę można dostać się także od znacznie łagodniejszej, zachodniej strony. A wybierając ten wariant, po drodze przejdziemy przy okazji przez malowniczo położony przysiółek Cieklina – Wałaskie.

cieklinka wałaskie bednarka wałaskie widoki

Niegdyś nazywał się Wałachy, co można zobaczyć np. na austriackiej mapie z końca XIX wieku. Stanisław Kryciński wysunął nawet przypuszczenie, jakoby pierwotnie w tym miejscu powstał Cieklin, a dopiero później „przeniósł” się niżej (Magury '01). Gdy wybierzemy wariant przez Wałaskie, to podążamy przez środek przysiółka, niemal pod oknami stojących tu nielicznych domów. Po 250 metrach mijamy pierwsze z nich oraz kapliczkę MB stojącą w kamiennej grocie, idziemy dalej mijając kolejne domy i przed następnym skupiskiem domów, w lewo odbiega niezbyt wyraźna początkowo droga, na którą skręcamy. W tym miejscu stoi słupek z drogowskazem szlaku rowerowego, a także szlaku konnego, kierujących tam gdzie i my powinniśmy podążać. Po 200 m wyprowadza ona na widokowy grzbiet (widoki na południe). Gdy tu wyjdziemy, opuszczamy tę drogę i robiąc zwrot o ok. 340 stopni, udajemy się w kierunku widocznej na wschodzie Cieklinki. Najpierw bardzo niewyraźną ścieżką, by później dojść do wyraźnej drogi leśnej, którą dojdziemy na sam szczyt, po drodze podziwiając panoramę Pogórza Karpackiego, jak i najwyżej położonych domów Wałaskiego.

cieklinka szczyt

Sam szczyt Cieklinki, posiadający dwa wierzchołki (wyższy 512 m i niższy 509 m), niestety wbrew powszechnej opinii i starszym mapom, nie jest obecnie wcale taki widokowy, mimo przeprowadzonej tam przecinki drzew. Jedynie co można było po tej przecince zobaczyć, to w kierunku wschodnim na Cieklin i w dalszej perspektywie na Cergową, ale obecnie już nic nie widać. Można, przedzierając się przez krzaki w kierunku północnym, wyjść na łączkę, skąd zobaczymy Pogórze Karpackie z Liwoczem na czele. Ale widoki jeszcze będą na tej wycieczce, więc nie ma się czym smucić. Natomiast na szczycie, jak na wielu innych wzniesieniach, na betonowym postumencie stoi krzyż mierzący ok. 8 m wysokości, postawiony ponownie w 2000 roku. Krzyż jest podświetlany, więc w nocy od strony wschodniej jest często widoczny mimo, że drzewa skutecznie zaczynają go zasłaniać. Tuż obok stoi tablica z zaznaczonym czerwonym szlakiem rowerowym, o którym była mowa wcześniej.

cieklinka od zachodu

Po odwiedzeniu szczytu proponuję wybrać się teraz do sąsiedniego województawa i powiatu, czyli miejscowości leżącej na zachód od Cieklinki – do Bednarki. W tym celu najlepiej jest wrócić tą samą trasą, którą weszliśmy na Cieklinkę, do drogi którą wyszliśmy z Wałaskiego i nią podążyć dalej, po chwili zakręcając w lewo w dół, a później w prawo, dochodząc do wyraźnej szutrowej drogi. Tu należy skręcić w lewo, by dojść do wspomnianej miejscowości. Ale zanim dojdziemy do Bednarki, którą już było widać wcześniej, kto lubi podziwiać górskie panoramy może podejść na bezimienny szczyt leżący na zachód od drogi do której doszliśmy. Najlepiej w tym miejscu skręcić w prawo i podejść na kulminację tejże drogi i tu w lewo na szczyt wzniesienia. Roztacza się stamtąd dookolna panorama. Patrząc w kierunku południowym widać pasmo Magury Wątkowskiej, od Kamienia nad Kątami po lewej, poprzez Zamkową Górę nad Mrukową, Świerzową, kończąc na Ferdlu po prawej. Na najbliższym planie góra Ostrzeż, zaraz obok niej na wschodzie Cieklinka, a między nimi przeciskający się potok Bednarka. Z kolei odwracając się plecami do Beskidu Niskiego widoczne jest Pogórze Karpackie oraz Doły Jasielsko-Sanockie. Kto zdecyduje się tam podejść nie będzie żałował, bo widok jak na tak niewysokie wzgórze jest naprawdę ciekawy i rozległy. Po nacieszeniu oczu tymże widokiem możemy schodzić do Bednarki.

cerkiew bednarka

Bednarka, to także stara wieś, bo lokowana pod koniec XIV wieku, najpierw na prawie niemieckim, później zasiedlona przez Wołochów. Jest najstarszą wioską lokowaną na prawie wołoskim w tej okolicy, jak i niegdyś najdalej na północ wysuniętą wioską łemkowską w Beskidzie Niskim. W jej centrum zwiedzić można murowaną cerkiew z 1901 roku pod wezwaniem Opieki Najświętszej Maryi Panny. Obecnie użytkowana jest jako kościół katolicki. Wygląd zewnętrzny tego obiektu dość odbiega od cerkwi spotykanych na łemkowszczyźnie, bowiem zamiast tradycyjnie występującego babińca, posiada dwie wieże. Wewnątrz, jak przystało na cerkiew, znajduje się ikonostas, ale także odbiegający od tradycyjnego. Ciekawostką jest, że w cerkwi upodobał sobie na swą siedzibę rzadki europejski gatunek nietoperza – podkowiec mały.

bednarka cmentarz wojenny

Ponadto w Bednarce, turyści krajoznawcy mogą odszukać jeszcze inne obiekty, np. kapliczki i krzyże przydrożne. Po przeciwnej stronie drogi Żmigród – Gorlice znajduje się wielowyznaniowy cmentarz parafialny, bowiem spoczywają na nim rzymskokatolicy, grekokatolicy jak i baptyści. Odnaleźć tu można kilka ciekawych nagrobków kamiennych. W granicach tego cmentarza, na najwyższym wzniesieniu, kierownik artystyczny okręgu III Gorlice – Hans Mayr, zlokalizował cmentarz wojenny z I wojny światowej (nr 84), na którym spoczywają żołnierze armii niemieckiej i rosyjskiej.

kaskady na potoku bednarka

Komu by się chciało, to w niedalekiej okolicy znajduje się kolejna ciekawostka, tym razem przyrodnicza. Zamiast wracać już do drogi głównej biegnącej przez Bednarkę, można podejść w kierunku przeciwnym, w stronę lasu pasma Magury Wątkowskiej. Po około 1200 metrach dochodzimy do szlabanu, później jeszcze 300 metrów i docieramy do małej polanki (miejsce składu drewna). Tuż za nią, po lewej stronie, za prowizorycznym barakiem, na potoku o tej samej nazwie co miejscowość, w której byliśmy przed chwilą, znajdują się małe kaskady. Nie są to może wielkie wodospady, niemniej jednak przy dużym stanie wody w Bednarce, są dość urokliwe.

wola cieklińska cmentarz 11

Gdyby ktoś miał zapewniony transport lub poruszał się rowerem, to aby domknąć pętlę wokół Cieklinki można udać się jeszcze do Woli Cieklińskiej, położonej tuż przy Cieklinie. Skręcając z drogi Gorlice - N. Żmigród w lewo przy starej przydrożnej kapliczce, warto w tym miejscu podjechać ok. 40 m w kierunku N. Żmigrodu i skręcić w prawo w polną drogę do znajdującego się stąd ok. 350 m kolejnego cmentarza z I wojny światowej (nr 11). Ciekawe jest jego założenie architektoniczne projektu Duszana Jurkowicza, na które składają się dwa zachodzące na siebie okręgi (różnej wielkości), a po środku tego większego stoi pomnik centralny w kształcie rotundy mieszczący wewnątrz groby zwaśnionych żołnierzy. Wejście na cmentarz prowadzi przez kamienny łuk, na którym znajduje się inskrypcja, która po przetłumaczeniu brzmi: Dążyliśmy do waśni a znaleźliśmy pokój. Natomiast wejście na teren większego okręgu, czyli do rotundy, zdobią 2 kamienne pylony z matalowymi krzyżami na górze.

cmentarz łemkowski w woli cieklińskiej
miejsce po cerkwi w woli cieklińskiej

Wracając natomiast do wsi Wola Cieklińska, warto wspomnieć, że była to najdalej na północ wysunięta miejscowość w powiecie jasielskim, którą zamieszkiwała ludność rusińska, nazwana później Łemkami. Jednym z nielicznych śladów po tych mieszkańcach jest ostatnio odkrzaczony i uporządkowany cmentarz parafialny, znajdujący się pod opieką parafii prawosławnej w Pielgrzymce. Znajduje się tutaj kilka kamiennych nagrobków. Tuż obok, po przeciwnej stronie cmentarza mieści się cerkwisko, czyli miejsce po stojącej tu niegdyś cerkwi grecko-katolickiej wzbudowanej w stylu bizantyjskim z 1760 r., z trzema wieżami głównymi i dwoma pobocznymi przy nawie głównej. Cerkiew została rozebrana po wojnie w celu przewiezienia materiału na budowę innej świątyni w miejscowości Swoszowa na Pogórzu Ciężkowickim, niestety materiału nie wykorzystano w planowany sposób. Obecnie cerkwisko zostało uporządkowane staraniem księdza Franciszka Motyki z Cieklina, ogrodzono je, postawiono tam krzyż, a obok wejścia umieszczono tablicę informacyjną. 10 października 2010 roku, przy udziale miejscowej ludności odbyło się uroczyste poświęcenie tego miejsca. W planie jest jeszcze ułożenie z kamienia zarysów fundamentów nieistniejącej świątyni, ale od tamtego czasu nie widać w terenie realizacji tego pomysłu.

tekst i fot. Dariusz Zając

cieklinka od zachodu cieklinka od wschodu domy wałaskie domy wałaskie bednarka widziana ze wzgórz cieklinka z cieklina cieklinka cieklinka od wschodu z cieklina cieklinka od północy cieklinka z sieniawy cieklinka kamieniołom wałaskie widok na liwocz wałaskie domy wałaskie wiata turystyczna cieklinka jesiennie spod ostrej górki wodospady na bednarce bednarka cmentarz grckokatolicki, rzymskokatolicki i babtystów cmentarz wojenny nr 13 i cieklinka w tle cmentarz wojenny nr 14 w cieklinie cmentarz wojenny nr 14 w cieklinie cmentarz wojenny nr 14 w cieklinie cmentarz wojenny nr 14 w cieklinie cmentarz z I wojny nr 84 w bednarce bednarka ikonostas cerkiew stara plebania cieklin cieklinka kamieniołom wystrój kościoła w cieklinie cieklinka szczyt resztki cmentarza z I wojny nr 14 wodospady na bednarce kapliczka cmantarza wojennego nr 14 wodospady na bednarce resztki cmentarza z I wojny nr 14 łemkowski nagrobek w bednarce kapliczka bednarka bolesław fijałkowski prawnuk kościuszki kościół cieklin łemkowski cmentarz w woli cieklińskiej łemkowski cmentarz w woli cieklińskiej miejsce po łemkowskiej cerkwi w woli cieklińskiej kapliczka wola cieklińska poświęcenie cerkwiska w woli cieklińskiej cmentarz łemkowski w woli cieklińskiej poświęcenie cerkwiska w woli cieklińskiej cmentarz z I wojny nr 14 po remoncie cmentarz z I wojny nr 14 po remoncie okratek australijski cieklinka okratek australijski owocnik cieklinka pogórze ciężkowickie łaki bednarka wałaskie łąki bednarka beskid niski

wróć do strony z artykułami

stat4u